Các giới chức Bộ Tài Nguyên Và Môi Trường Cộng Sản Việt Nam có cuộc họp kín vào chiều Thứ Tư 27/04, liên quan đến hiện tượng cá chết hàng loạt ven biển nhiều tỉnh miền Trung, nhưng sau đó bất ngờ hủy bỏ cuộc họp báo công bố nguyên nhân.
Tin cho hay Bộ Trưởng Bộ Tài Nguyên Trần Hồng Hà đã chủ tọa một cuộc họp với các lãnh đạo của Bộ Nông nghiệp Và Phát Triển Nông Thôn, Bộ Khoa Học Và Công Nghệ, Bộ Y Tế, các viện trưởng viện nghiên cứu và các nhà khoa học để nghe báo cáo kết quả cuộc giám định nguyên nhân cá chết hàng loạt tại 4 tỉnh miền Trung gồm Hà Tĩnh, Quảng Bình, Quảng Trị và Thừa Thiên - Huế. Được biết đây là một cuộc họp kín giữa các quan chức, và các phóng viên không được tham dự cuộc họp này. Các quan chức dự trụ sẽ có một cuộc họp báo tiếp theo sau, để công bố nguyên nhân cá chết mà dư luận trên toàn quốc đang hết sức quan tâm. Tuy nhiên, sau đó đã không có một cuộc họp báo như đã định, mà cũng không đưa ra lý do.
Trong hơn nửa tháng qua, cá chết hàng loạt dọc 4 tỉnh miền Trung đã khiến cho ngư dân thiệt hại nặng nề vì không thể đánh bắt cá. Nhà cầm quyền các tỉnh đã ban hành những lệnh cấm tiêu thụ cá dạt vào bờ, nhưng vẫn xảy ra một số vụ ngộ độc tập thể do người dân ăn cá vớt được ở bờ biển. Hiện có nghi vấn đường ống xả thải của công ty Hưng Nghiệp Formosa của Đài Loan trong Khu kinh tế Vũng Áng, tỉnh Hà Tĩnh là nguyên nhân chính gây nhiễm độc nước biển.
Trong một diễn biến có liên quan, các nhà hoạt động ở Việt Nam đang kêu gọi một cuộc xuống đường vì môi trường tại Hà Nội và Sài Gòn vào ngày 1 tháng 5 tới đây, để nâng cao ý thức quần chúng về những hiểm họa về môi trường, trong khi cả nước đang rúng động trước hiện tượng cá chết hàng loạt ở Hà Tĩnh, nhưng nhà cầm quyền cho đến nay vẫn không đưa ra được một lời giải thích. BBC hôm nay dẫn lời ông Hoàng Đức Minh, giám đốc tổ chức Hành Động Vì Tương Lai, tên tiếng Anh là Action4Future, nói rằng các cuộc biểu tình tuần hành vì môi trường là cần thiết, để có thêm nhiều người dân bày tỏ sự quan tâm đến môi trường.
Một thư ngỏ trên mạng xã hội cho biết các cuộc xuống đường vì môi trường sẽ diễn ra tại Nhà Hát Lớn ở Hà Nội và Công Viên 30 tháng Tư ở Sài Gòn, vào cùng lúc 9 giờ sáng ngày 1 tháng 5. Đặc biết nhóm kêu gọi không nêu tên một tổ chức nào. Họ cũng kêu gọi mọi người ở bất cứ nơi nào cũng có thể biểu tình tại chỗ bằng cách chụp hình mình cầm một biểu ngữ trong tay và đăng lên Facebook. Các khẩu hiệu được gợi ý trong sự kiện này là: "Hãy lên tiếng để bảo vệ môi trường sống", và "Hãy cứu lấy môi trường sống".
Vẫn theo BBC, ông Hoàng Đức Minh của tổ chức Action4Future nói rằng, bây giờ là lúc người ta nhận ra vấn đề môi trường có liên quan đến chính trị và thể chế. Ông Minh nhận xét dư luận chưa an tâm vì phản ứng của chính quyền quá chậm.
Trong những ngày vừa qua, sự việc Fosmosa xả chất độc xuống biển làm cá chết khắp nơi trên các vùng biển miền Trung làm cho người dân Việt Nam đang rất tức giận. Chính vì vậy, nhân sĩ trí thức, các thành tầng lớp người dân Việt Nam đã ra bản tuyên bố về tội ác đầu độc biển miền trung Việt Nam.
Sau đây là toàn bộ bản tuyên bố về tội ác đầu độc biển miền trung Việt Nam.
TUYÊN BỐ VỀ TỘI ÁC ĐẦU ĐỘC BIỂN MIỀN TRUNG VIỆT NAM
Vụ nước biển miền Trung bị nhiễm độc nặng nề, mà chứng cứ là hàng chục tấn cá biển lớn nhỏ chết giạt vào bờ từ đầu tháng 4/2016 vẫn tiếp tục đến hôm nay, lan từ Hà Tĩnh, vào Quảng Bình, Quảng Trị, đến Thừa Thiên-Huế,… đã gây ra sự phẫn nộ chưa từng có trong toàn thể nhân dân Việt Nam.
Đại hoạ thảm khốc trên không chỉ hủy hoại ngư trường của hàng vạn người dân ven biển miền Trung; hủy hoại môi sinh ven bờ; gây ra tình trạng lan tràn thực phẩm độc hại cho các vùng khác; gây hậu quả nghiêm trọng và lâu dài đối với các ngành kinh tế khác của Việt Nam như dịch vụ nghề cá, sản xuất muối, nuôi trồng thủy hải sản ven sông biển, du lịch, các dự án đầu tư khu nghỉ dưỡng ven biển…
Tình trạng ô nhiễm biển nặng nề như trên không chỉ gây hậu quả xấu đối với kinh tế biển Việt Nam mà chắc chắn sẽ lan sang một số nước khác trong khu vực.
Đây là một tội ác hủy hoại môi trường sinh thái và diệt chủng tiềm tàng. Trước mắt là cá và các loài thủy hải sản chết hàng loạt, và đã có người chết; sau đó sẽ gây ra bệnh tật nguy hiểm cho con người và các vật nuôi như đã từng xẩy ra ở một số nơi trên thế giới trước đây cùng nhiều hệ lụy chưa thể lường hết được.
Cho đến hôm nay, mặc dù được một số thế lực bao che và tìm cách hoãn binh để phi tang, nhiều bằng chứng đã chỉ ra nghi phạm số một của vụ đầu độc biển Vũng Áng: Công ty TNHH gang thép Hưng Nghiệp Formosa Đài Loan đóng tại Vũng Áng Hà Tĩnh (Formosa Hà Tĩnh) đã xả số lượng lớn chất cực độc ra biển trong quá trình súc rửa đường ống xả thải.
Vụ Formosa càng bộc lộ rõ hơn sự vô trách nhiệm, vô cảm và bất chấp lợi ích quốc gia, cuộc sống của người dân, cũng như bất lực của cả một hệ thống quản lý nhà nước từ trung ương đến địa phương trước một đại nạn quy mô lớn của quốc gia, khi vụ việc được người dân phát hiện gần một tháng mới có sự khởi động điều tra. Sự chậm trễ ấy rất nhiều khả năng đã tạo điều kiện cho nghi can kịp xoá hết tang tích để thoát tội.
Người dân càng phẫn nộ trước phát ngôn hàm ý bao che cho nghi phạm, đánh lừa, xoa dịu dư luận của một số quan chức cấp bộ và tỉnh, trước hành vi hết sức khó hiểu của người đứng đầu Đảng Cộng sản – tổ chức tự cho mình độc quyền lãnh đạo toàn diện quốc gia – đã đến thăm nghi can số một, thay vì thăm hỏi người dân bị nạn, đúng vào thời điểm mọi mũi dùi công luận chĩa hết vào nghi can ấy.
Không thể không nhắc đến những ưu đãi khác thường mà lãnh đạo Hà Tĩnh và trung ương đã dễ dãi cấp cho Formosa Hà Tĩnh, từ thời hạn sử dụng dài hết mức (70 năm) đối với một diện tích đất đai rộng lớn tại một vị trí sung yếu về quốc phòng, đến những lỏng lẻo trong quản lý, như về lao động (với số lượng lớn lao động đơn giản China Đại lục không có giấy phép lao động), về thuế, về chỉ định thầu, về kiểm soát nước thải (hoàn toàn lệ thuộc công ty). Những người có quyền quản trị quốc gia đã cho phép Formosa Hà Tĩnh được hoạt động như một đặc khu, các cơ quan chức năng của Việt Nam không dễ gì được vào để kiểm tra kiểm soát về an toàn môi trường cũng như mọi hoạt động của nó, như thực tế đã cho thấy trong vụ cá chết vừa qua.
Trước đại nạn biển miền Trung nhiễm độc và những hệ lụy của nó, chúng tôi, những người tha thiết với vận mệnh đất nước, yêu cầu nhà cầm quyền:
1/ Thi hành mọi biện pháp hỗ trợ người dân ven biển miền Trung nạn nhân vụ biển bị nhiễm độc khôi phục sự sống cả trước mắt và lâu dài; có biện pháp hữu hiệu bảo vệ anh Nguyễn Xuân Thành, ngư dân đã phát giác và tố cáo đường ống ngầm xả thải của Formosa Hà Tĩnh. Tạm đình chỉ ngay việc sử dụng đường ống xả thải này trước khi các cơ quan chức năng bảo đảm được công tác kiểm tra an toàn nước thải do nó xả ra biển.
2/ Sử dụng mọi quyền lực nhà nước và biện pháp cần thiết, huy động mọi lực lượng xã hội như giới khoa học kỹ thuật, luật gia, nhà báo độc lập, nếu cần thì mời cả chuyên gia quốc tế, để nhanh chóng đưa thủ phạm vụ đầu độc biển miền Trung ra trước pháp luật; trừng trị nghiêm khắc, đích đáng, bắt chúng bồi thường mọi thiệt hại về người và của cho người dân bị liên lụy, cho những tác hại môi sinh của nước nhà.
3/ Gấp rút điều tra để trả lời câu hỏi: Vì sao Formosa, một công ty sản xuất thép với công nghệ lạc hậu và những thành tích bất hảo phá hoại môi sinh ở nhiều nước, như gần đây đã bộc lộ, lại được hưởng những ưu đãi chưa từng có, vi phạm chủ quyền quốc gia như thế?
4/ Có biện pháp kiểm soát chặt chẽ, không để Formosa thi hành việc xả thải gây ô nhiễm từ từ thay vì gây độc cấp tính như vừa qua, làm công luận phẫn uất. Hậu quả của biện pháp đối phó này sẽ là cá, người và biển chết từ từ.
5/ Sẵn sàng xoá bỏ dự án Formosa, nếu những nguy hiểm tiềm tàng mà dự án gây ra không thể triệt tiêu được.
6/ Kỷ luật các quan chức trung ương và địa phương vô trách nhiệm và có thể có tham nhũng, tiêu cực trong việc xử lý vụ đầu độc biển miền Trung.
Đây là giọt nước tràn ly sau quá nhiều tai hoạ do các dự án từ khai khoáng (như bauxite Tây Nguyên) đến thủy điện, nhiệt điện, chế biến… tràn lan khắp đất nước bất chấp những cảnh báo tâm huyết của trí thức và nhân dân. Đã đến lúc nhà cầm quyền phải nghiêm túc rà soát, điều chỉnh, nếu cần thì hủy bỏ các dự án bất lợi cho sự phát triển bền vững, cho an ninh quốc phòng, nhất là các dự án của China, không để tiếp tục xảy ra những tai hoạ về môi sinh cũng như về các mặt khác.
Người dân Việt Nam quyết không chọn con đường tăng trưởng kinh tế với cái giá hi sinh môi sinh của đất nước, hi sinh quyền lợi của dân nghèo, hi sinh chủ quyền quốc gia;
Người dân Việt Nam quyết không chấp nhận những kẻ cầm quyền ngu dốt, tham lam, bán rẻ dân tộc vì lợi lộc, tham vọng cá nhân và phe đảng;
Người dân Việt Nam quyết không chịu chết thảm như những con cá nhiễm độc ở biển Đông!
Sau sự kiện cá chết hàng loạt từ Hà Tĩnh đến Thừa Thiên-Huế, mọi con mắt đều đổ dồn về Vũng Áng, nơi có khu kỹ nghệ Formosa. Đa phần dư luận cho rằng, trách nhiệm thuộc về Formosa, vì họ đã xả chất thải độc hại ra biển khiến tôm cá chết hàng loạt.
Chợ cá ế ẩm vì chẳng ai dám ăn cá biển. Ảnh: Zing
Vào ngày 26/4, Formosa Hà Tĩnh ra thông cáo báo chí, phủ nhận trách nhiệm là tác nhân khiến cá tôm chết tại Hà Tĩnh, Quảng Bình và các tỉnh thành lân cận.
Formosa Hà Tĩnh nói, họ "biểu thị sự kinh ngạc và cảm thấy làm tiếc" trước việc cá tôm chết hàng loạt do ô nhiễm môi trường. Cùng với đó, Formosa cũng không thể hiểu được nguyên nhân vì sao tôm cá từ Hà Tĩnh đến Thừa Thiên-Huế lại chết với số lượng lớn đến như vậy.
Theo thông cáo cho biết, sau khi xảy ra hiện tượng cá chết do nhiễm độc cực nặng, chính quyền địa phương và cả Trung ương đã cho tiến hành điều tra tất cả các nhà máy đóng tại khu kỹ nghệ Vũng Áng. Tuy nhiên, cho đến tận bây giờ vẫn chưa có bất cứ bằng chứng nào cho thấy nguyên nhân tôm cá chết hàng loạt là do chất thải Formosa thải ra. Phía Formosa cho biết, nước thải đã được làm sạch trước khi thải ra biển, phù hợp với tiêu chuẩn của Bộ Tài Nguyên-Môi Trường cho phép.
Thông cáo còn mong chính phủ CSVN nhanh chóng tìm ra nguyên nhân đích thực để giải oan cho Formosa.
Theo dự kiến, chiều ngày 27/4, Bộ Tài nguyên-Môi trường sẽ công bố nguyên nhân cá chết hàng loạt ở vùng duyên hải miền Trung.
Việc cá chết hàng loạt đã làm cho đời sống của người dân không chỉ ở những nơi xảy ra rơi vào tình trạng khốn đốn, mà ngay cả những tỉnh thành khác phải sống trong lo lắng.
Tin tức dồn dập từ các cơ quan truyền thông trong nước liên tục cho biết, công an đã bắt được rất nhiều chuyến xe đông lạnh chở đấy xác cá chết tại các tỉnh duyên hải miền Trung chở vào bán ở trong Nam. Một trong những điểm đến được biết đến là thành phố Nha Trang. Chủ hàng cho biết, xác cá thối được dùng làm thực phẩm cho gia súc, nhưng khó có thể tin được, vì biết đâu nó được đưa vào các nhà hàng để bán cho du khách.
Trong khi đó, tâm lý lo sợ của người dân tại cả tỉnh duyên hải miền Trung đã lên tới cực điểm, khi mới đây một người nhái đã tử vong sau khi lặn ở vùng biển Vũng Áng. Chưa hết, người đã lặn phát hiện ra đường ống xả chất thải của nhà máy Formosa phải nhập viện cùng 4 người khác. Tất cả những người này đều thấy tức ngực, khó thở.
Trước đó, tại Quảng Bình, 20 người đã nhập viện vì nghi ngờ bị ngộ độc do ăn phải cá biển chết. Những tin tức không vui cứ đến dồn dập khiến người dân không dám ăn hải sản, mà chuyển sang ăn thịt hoặc cá nước ngọt.
Việc cá chết hàng loạt đã diễn ra nhiều ngày tháng và lan ra khắp miền Trung, khởi đầu từ Vũng Áng, Hà Tĩnh. Đây là một vấn đề nghiêm trọng lần đầu xảy ra cho cộng đồng người Việt Nam, cũng là chuyện có sức thu hút sự chú ý quan tâm của tất cả mọi người.
Nhưng bộ máy công quyền, thay vì phải trả lời cho người dân ngay từ đầu về lý do vì sao cá chết, cũng như những nghi vấn có thể cùng các biện pháp đề phòng thì lại hành động không giống ai.
Một ông có nhiệm vụ tìm hiểu thì trả lời lãng xẹt rằng không có quyền vào KCN Vũng Áng, cho dù việc đang nước sôi lửa bỏng. Ban lãnh đạo của tỉnh Hà Tĩnh, với vị chủ tịch mới trẻ nhất nước thì cũng hành động đầy bất thường, tắc trách khi tuyên bố rằng ban lãnh đạo đang kiện toàn bộ máy nên không xem xét được việc cá chết hàng loạt. Quả thật anh chủ tịch trẻ nhất cùng ban lãnh đạo Hà Tĩnh đã hành động như những kẻ vô trách nhiệm trước một sự kiện nghiêm trọng đang được cả nước lo lắng theo dõi.
Nhưng điều đáng trách hơn cả là ở nơi cao cấp nhất. Khi vụ cá chết còn đang nóng hổi thì TBT Nguyễn Phú Trọng đã có một cuộc viếng thăm Hà Tĩnh. Hình ảnh tươi cười của ông cùng đoàn tùy tùng khi thăm Hà Tĩnh cũng khiến cho người dân có sự tin tưởng. TBT Đảng đã đi vào nơi gió bão để giải quyết mối lo hậu họa cho người dân.
Nhưng thực không biết nói sao nữa sau khi thăm Hà Tĩnh xong, ông chỉ nói linh tinh và đặc biệt không có một lời gì về vụ cá chết hàng loạt đang diễn ra, và trung tâm chú ý của dư luận chính là Hà Tĩnh. Ông TBT đã như người ở cung Trăng xuống, không biết gì để nói về vụ cá chết ư ?
Không hẳn vậy. Chắc chắn là ông biết nhiều, biết hết nhưng tại sao ông lại im lặng như vậy. Một sự im lặng đáng sợ của một người ở cương vị lãnh đạo quốc gia. Kèm theo là những sự im lặng của các cấp dưới về một vấn đề quan trọng, liên hệ đến sức khỏe của người dân mà những người lãnh đạo không được quyền im lặng. Họ phải có trách nhiệm thông tin rõ ràng mà họ biết đến cho người dân.
Nhưng ta nhớ đến ông TBT Trọng này khi Trung Cộng đem giàn khoan Hải Dương 981 sang thềm lục địa để khoan, gây nên một cơn chấn động tâm can người Việt thì ông TBT cũng đã im lặng đáng sợ, không nói một câu một chữ nào về vấn đề giàn khoan đó. Trong khi bình thường thì ông nói rất dài, rất dai về mọi đề tài. Chỉ khi có việc gì, và với ai thì ông mới im lặng như vậy.
Và sự im lặng đáng sợ lúc này của ông TBT Đảng không gì ngoài chữ hèn và chữ sợ...
Vietnam Journal of Science Bureau CTM Media - Âu Châu - 27/04/2016
Hiện tượng cá biển chết hàng loạt ở Vũng Áng và dọc bờ biển dài hàng trăm km ở các tỉnh miền Trung đã khiến dư luận cả nước quan tâm, bức xúc, cuộc sống của nhân dân các tỉnh liên quan gần như bị đảo lộn [1]. Biển và nguồn lợi biển không chỉ là nguồn sống của rất nhiều ngư dân dọc bờ biển, nó còn là một trong những nguồn kinh tế trọng yếu của nước ta. Bên cạnh đó, việc ngộ độc do ăn đồ biển nhiễm độc đã khiến người dân trở nên hoang mang. Những hiện tượng tương tự như thế này và hậu quả nghiêm trọng của nó đã từng được ghi nhận trong lịch sử môi trường thế giới [2]. Do tính nghiêm trọng của vấn đề, ngay khi hiện tượng này xảy ra, GS.TS Trương Nguyện Thành đã lập tức cảnh báo vào ngày 20 tháng 4 năm 2016 trên Mạng Kết Nối Các Nhà Khoa Học Việt Nam ở Toàn Cầu [3].
Với nghi vấn là việc cá chết liên quan đến nhiễm độc kim loại nặng (KLN) và những tác hại lâu dài của nó, giáo sư và cộng sự đã có bài viết trao đổi về vấn đề này dưới góc nhìn của những người làm khoa học.
Kim loại nặng là gì? Nguồn gốc của kim loại nặng là như thế nào?
Kim loại nặng (KLN) là những nguyên tố kim loại có khối lượng riêng lớn (>5g/cm3), có thể gây độc tính mạnh ngay cả ở nồng độ thấp. Ví dụ về kim loại nặng gồm có: chì (Pb), thuỷ ngân (Hg), cadimi (Cd), arsen (As), bạc (Ag)…KLN có rất nhiều ứng dụng trong công nghiệp, nông nghiệp, y tế, cũng như các sản phẩm công nghệ cao như điện thoại thông minh, xe hơi điện … [4]
Kim loại nặng (kim loại quí hiếm) thường có trong lòng đất và thường bị khóa chặt trong cấu trúc của một số loại đá nên bình thường trong thiên nhiên thì vô hại. Ngay cả trong cơ thể sống, với nồng độ cực thấp KLN cũng có vai trò quan trọng trong quá trình trao đổi chất. Lượng kim loại nặng tích luỹ trong lòng đất rất ít trong khi nhu cầu sử dụng nó ngày càng tăng do đó kim loại nặng càng trở nên quí hiếm. Trong qui trình khai thác, các kim loại này được giải phóng; một số còn tồn lại trong chất thải (đa số là chất lỏng nhưng đôi khi chất khí) sẽ thoát ra môi trường chung quanh qua các ống thải. Nó có thể bay trong không khí, ngấm xuống nguồn nước ngầm, hấp thụ bởi cây cỏ, hải sản, và súc vật [4].
Đường xâm nhập của các kim loại nặng và tác hại của nó với sức khoẻ.
Kim loại nặng thường có tính bền vững rất cao. Do vậy, nó sẽ tồn tại rất lâu trong đất, nước, không khí. Nếu các sinh vật hấp thụ các KLN này thì chất độc sẽ được tích luỹ và chuyển qua các sinh vật (động vật cũng như thực vật) khác nhau qua chuỗi thức ăn. Con người thường là mắt xích cuối cùng của chuỗi thức ăn và các KLN này sẽ đi vào cơ thể qua ăn uống. Ngoài ra, chúng cũng có thể xâm nhập qua đường hô hấp và qua niêm mạc (da) [5].
Nếu hàm lượng KLN vượt quá ngưỡng cho phép sẽ rất độc và gây tác hại lâu dài đến cơ thể con người. Những nguyên tố KLN như arsen, cadimi, crom, chì, thủy ngân đều được cơ quan Bảo vệ Môi trường Hoa Kỳ (EPA) và Cơ quan Quốc tế Nghiên cứu về Ung thư (IARC) coi là tác nhân gây ung thư ở người [4]. Nguy hiểm hơn nếu cơ thể tích lũy hàm lượng lớn kim loại nặng sẽ dẫn đến nhiều biến chứng nặng nề, gây tổn thương não, co rút các bó cơ, biến dạng các ngón tay, chân, khớp, làm người bệnh phát điên và tử vong sau khi tiếp xúc từ vài giờ đến vài tháng hoặc năm. KLN có thể tiếp xúc với màng tế bào, ảnh hưởng đến quá trình phân chia DNA, dẫn đến thai chết, sự dạng, quái thai của các thế hệ sau. Tác hại về sức khỏe của kim loại nặng đã được cộng đồng khoa học quốc tế nghiên cứu và công bố trong thời gian dài [5].
Tại sao lại nghi ngờ cá chết ở Vũng Áng và miền Trung hiện nay là do nhiễm độc kim loại nặng?
Để khẳng định một cách chính xác, các phương pháp phân tích hóa chất thường dùng trong các phòng thí nghiệm hóa học, phân tích chất lượng nước, v.v. có thể xác định chính xác hóa chất gây cá chết. Thí dụ dùng phương pháp Atomic Absorption Spectroscopy (AAS) có thể tìm ra những kim loại nặng hấp thụ trong cá chết hoặc Gas Chromatography Mass Spectroscopy (GC-MS) xác định hàm lượng vết các chất hữu cơ. Những thí nghiệm này không quá phức tạp chỉ cần trình độ cử nhân hóa học là làm được. Tuy nhiên lý do vì sao cho đến giờ chưa có một báo cáo nào công bố cụ thể các chỉ số cho toàn dân biết để phòng tránh vẫn là một điều khó hiểu [6]. Trong lúc chờ kết luận của cơ quan chức năng, chúng tôi đưa ra những bằng chứng sau để có thể kết luận khả năng hai trường hợp có thể xảy ra.
Trường hợp 1: Nhiễm độc kim loại nặng
Chất có khả năng giết hàng loạt cá biển trên một diện rộng như thế phải là chất kịch độc như kim loại nặng và kể cả chất phóng xạ. Theo thiết kế của KCN, cổng xả thải được đặt ở vị trí 2 km ngoài khơi, nơi được cho là có khả năng làm loãng mọi hóa chất một cách nhanh chóng do dung lượng lớn của nước biển. Tuy nhiên, đối với các kim loại nặng như chì thì một lượng rất nhỏ chỉ cần 1 g trong 1,000,000 litter nước cũng đủ chết người (Nồng độ IDLH (Immediately Detrimental to Life and Health) từ Environmental Protection Agency (EPA -Cơ quan bảo vệ môi trường Mỹ) và 1 g trong 10 triệu litter nước đủ nguy hại đến cá2 (Xem bài báo khoa học của Solomon).
KLN khối lượng riêng nặng nên khi bị phát tán sẽ dần chìm xuống dưới nên mới gây chết rất nhiều cá ở tầng đáy. Như các thông tin báo chí đăng có thể thấy cá sống ở lớp nước sâu bị ảnh hưởng nhiều hơn cá sống ở lớp nước mặt. Điều đó có thể là dấu hiệu cho thấy do các hợp chất chứa kim loại nặng chìm xuống dưới làm chết các loại cá và sinh vật dưới đáy biển.
Kết luận kiểm tra của Sở NN&PTNT Thừa Thiên – Huế cho biết, nguyên nhân cá chết hàng loạt là do pH nước thay đổi đột ngột, chất lượng phú dưỡng (PO43-) tăng cao đột ngột. Câu hỏi đặt ra “PO4 từ đâu ra và tại sao pH nước tăng đột ngột?”
a. Đá ở khu vực Vũng Áng rất giống loại đá phosphorite: có lỗ nhỏ và màu ngả vàng.
So sánh đá ở khu vực Vũng Áng và đá phosphoriteNước thải từ Formosa (trái) và nước thải từ quá trình khai thác vàng (phải)
b. Trong qui trình khai thác đá phosphorite sẽ thải ra nước thải màu vàng.
Nếu đúng như nhận định ban đầu nguyên nhân gây chết cá là từ nước thải của Formosa thì ta có thể liên hệ thấy nước thải này có màu vàng, rất giống với màu đặc trưng của nước thải khi khai thác phosphorite.
c. Cấu trúc của đá phosphorite điển hình thường có chứa gốc iôn kim loại nặng và PO43- :
(Một số ít ion bạc trong cấu trúc này có thể được thay thế bởi các loại kim loại nặng khác nhau). Khi khai thác đá phosphorite sẽ giải thoát một lượng lớn PO4, ion Ag cũng như một số kim loại nặng vào nước thải.
d. Phosphoric acid là một acid yếu do đó với lượng lớn PO4 3- ion, theo nguyên tắc chuyển dịch cân bằng Le Chatelie, chiều phản ứng sẽ bị đẩy ngược để tạo nhiều OH ion hơn và do đó nâng cao độ pH của nước.
e. Theo nghiên cứu của Salamon, chỉ cần 0.1 ppb (part per billions) lượng ion bạc là đủ giết cá. 0.1 ppb tương đương với 1 g cho 10 triệu litter nước. (hệ số biến đổi: 1 ppb = 1 g/1 triệu L) 2
Trường hợp 2: Nhiễm độc bởi cyanide
Trong kỹ thuật khai thác mỏ kim loại, NaCN thường dùng để chiết xuất vàng và các kim loại quí hiếm. Thí dụ trong trường hợp chiết xuất vàng từ quặng, NaCN giúp biến vàng thành chất có thể tan trong nước theo phản ứng sau và đồng thời sản xuất NaOH, một bazơ mạnh theo phương trình sau:
NaCN là một loại muối rất dễ tan trong nước. Do đó nếu không kết hợp với kim loại thì ion cyanua sẽ xuất hiện ở dạng ion trong nước thải.
a. Vì phản ứng hóa học thải ra NaOH do đó nồng độ pH của nước sẽ tăng phù hợp với báo cáo của Sở NN&PTNT Thừa Thiên – Huế.
b. Ion Cyanua (CN–) tan trong nước là một chất cực kỳ độc. Nó làm hệ thống hô hấp của động vật mất chức năng tiêu thụ oxy. Nồng độ IDLH của CN là 25 g/ 1 triệu L. [14]. Tuy không độc bằng kim loại nặng nhưng với lượng lớn cyanua cũng có thể gây cá biển chết hàng loạt.
c. Khu vực miền Trung được biết có nhiều mỏ vàng. Do đó khả năng chất thải có từ việc khai thác vàng và kim loại quí hiếm cũng không phải là thấp (Xem hình 2- so sánh nước thải của Formosa và nước thải từ quá trình khai thác vàng)
Tác hại có thể dự đoán trên diện rộng của sự việc ở Vũng Áng.
Khi cống thải được đặt ở 2 km xa bờ biển thì cột nước thải có thể cao vài chục đến cả trăm mét. Dòng hải lưu nơi đó đủ mạnh để phát tán chất độc trong diện rộng từ vài trăm đến ngàn km dễ dàng và nhanh chóng. Thực tế cho thấy tác hại đã lan ra trên 250 km bờ biển.
Cột nước thải và sơ đồ vùng biển nhiễm độc [8]Theo lí thuyết, những chất này nếu là kim loại nặng thì tác hại của nó có thể là khôn lường và rất khó ước đoán. Các loại hải sản ở khu vực nhiễm độc đều có thể bị nhiễm nặng. Lượng độc tố có thể ngấm sâu xuống mạch nước ngầm và gây hại lâu dài. Tình trạng ở Vũng Áng có tầm nguy hại đến sức khỏe và mưu sinh của dân chúng trên diện rộng do dòng hải lưu và phân phối hải sản tiêu thụ trên cả nước chứ không chỉ giới hạn ở Vũng Áng. Lịch sử thế giới đã ghi nhận rất nhiều trường hợp thương tâm về việc nhiễm kim loại nặng từ môi trường và cuộc đấu tranh pháp lí không hề dễ dàng.
Một vài ví dụ đau thương được ghi nhận về nhiễm độc kim loại nặng
Nạn nhân bị nhiễm bệnh Minamata
Bệnh Minamata là đại thảm họa môi trường của Nhật-như cái giá phải trả cho việc quá nôn nóng phát triển kinh tế mà bỏ qua việc bảo vệ môi trường. Từ năm 1932-1968, công ty Chisso (Nhật) sử dụng thủy ngân hữu cơ là chất xúc tác để sản xuất acetaldehyde, axit acetic và các chất dẻo. Methyl thủy ngân là chất kịch độc, độc đến nỗi chỉ vài giọt rơi vào da có thể dẫn đến tử vong ngay lập tức. Trong quá trình sản xuất, methyl thủy ngân được sinh ra và đổ thẳng xuống vịnh Minamata mà không qua bất kì một sự xử lý nào. [9]
Thủy ngân phát tán trong môi trường nước, bám vào phù du và lắng xuống bùn. Cá hấp thụ oxy trong nước qua mang cá, tích lũy thủy ngân trong cơ thể. Khi ăn phải những con cá bị nhiễm độc đó dần dần, người ăn sẽ tích lũy lượng thủy ngân đáng kể trong cơ thể. Khi đi vào trong cơ thể người, thủy ngân tấn công thẳng vào hệ thần kinh trung ương, hệ nội tiết, và các cơ. Thủy ngân làm con người trở nên loạn trí, các khớp xương bị co rút, dẫn đến biến dạng cơ thể. Người mẹ nhiễm thủy ngân sẽ đẻ con ra quái thai, dị dạng hoặc bị nhiễm bệnh Minamata bẩm sinh. Hậu quả là hơn 17 000 người dân phải gánh chịu căn bệnh này suốt hơn 60 năm. [10]
Tác hại của việc khai thác KLN cho môi trường có thể biểu hiện trực quan hơn ở chung quanh khu vực nhà máy khai thác kim loại nặng ở Baotou, Trung Quốc năm 2012 súc vật bị chết do nhiễm khí độc. Ngay cả cây ăn trái cũng èo uột và trái có mùi hôi thối [11].
Nếu là NaCN thì sao?
Tuy tính độc hại lâu dài của cyanua không tàn khốc như kim loại nặng, chất độc này có thể phá hủy hệ thần kinh và bộ phận hô hấp, thay đổi hồng cầu. [15]. Người bị nhiểm độc rất khó thở và dễ bị chảy máu mũi. Những triệu chứng này không phù hợp lắm với triệu chứng tìm thấy ở những người bị ngộ độc do ăn cá nhiễm độc báo chí đã đưa thời gian gần đây. [12]
Không ăn cá chết thôi chứ hải sản sống thì ăn không sao? Tắm biển cũng không sao?
Đây là một nhận định sai lầm trầm trọng. Khi cá chết có nghĩa nồng độ chất độc đã vượt ngưỡng. Nhưng cá còn sống không có nghĩa là không có bị ngấm chất độc. Tuy trường hợp cá chết do NaCN thì ít nguy hại hơn nhưng nếu là kim loại nặng thì hệ quả lớn hơn nhiều. Xin nhắc lại tất cả hải sản từ vùng ô nhiễm có xác suất hấp thụ độc tố rất cao đặc biệt là những loại sinh vật sống sát đáy. Những độc tố này tồn dư, tích luỹ qua chuỗi thức ăn. Do cơ thể con người không có khả năng thải kim loại nặng hiệu quả, nó sẽ tích lũy dần dần và gây tác hại lâu dài như nói trên. Đã có nghiên cứu chỉ ra lượng nhiễm độc thuỷ ngân vào cơ thể người từ việc ăn cá lên đến 95%. [10] Ngay cả lí do lần này không liên quan đến kim loại nặng thì việc chất độc tồn dư ở những con cá chưa đủ liều lượng giết chêt cá là điều hoàn toàn có thể xảy ra. Thậm chí đã có ngộ độc với người xảy ra ở Quảng Bình (Bố Trạch), Hà Tĩnh (Kì Anh) [12]. Do vậy, đây là một nhận định vô cùng nguy hiểm. Người ngộ độc KLN qua đường tiêu hóa thường có triệu chứng bụng quặng đau, buồn nôn, tiêu chảy, nhức đầu và kiệt sức.
Bên cạnh đó, như chúng tôi đã đưa ra trước đó bên cạnh sự nhiễm độc do hô hấp và qua đường thức ăn thì chất độc có thể đi vào cơ thể qua da (niêm mạc). Do vậy, trong thời gian này hạn chế việc tắm biển, thậm chí các bạn tham gia điều tra nên có bảo hộ khi lặn sâu vào vùng nhiễm độc.
Không đưa ra lời cảnh báo để tránh việc chặn đi đường sống của hàng triệu dân nghèo?
Cũng có một vài ý kiến cho rằng, khi chưa có bằng chứng cụ thể chúng ta không đưa ra nhận định để tránh làm mất đi nguồn sống của người dân hay làm nhân dân hoang mang. Theo chúng tôi đây là một nhận định hết sức sai lầm. Khoa học ngoài việc tìm ra bằng chứng còn có chức năng dự báo để đề phòng trường hợp xấu nhất. Chúng ta đề phòng trường hợp xấu nhất nhưng mong đợi vào tình huống khả quan nhất. Nếu chúng ta không cảnh báo kịp thời, hậu quả sẽ lan nhanh, sâu và rộng hơn cho cộng đồng đến mức độ không còn khả năng kiểm soát được. Như ví dụ trên: vụ nhiễm độc Minamata cũng được phát hiện nhờ vào lời cảnh báo của viện trưởng Hosokawa của bệnh viện Kumamoto khi nghi ngờ nhiêm độc thủy ngân hữu cơ của các bệnh nhân. Tại thời điểm đó, sự việc như này chưa hề có tiền lệ trước đó [10]. Chúng ta đi sau nên học những bài học của người đi trước để tránh sai lầm. Hơn nữa việc chúng ta được cảnh báo là để chúng ta biết và đề phòng chứ không hề vì thế mà sợ hãi.
Những phát ngôn thiếu trách nhiệm
Thời gian gần đây nhiều cơ quan chức năng nhà nước đưa ra kết luận “nguyên nhân cá biển chết hàng loạt là do độc tố” [13]. Về điều này, một người dân không có hiểu biết về khoa học cũng có thể kết luận được, đặc biệt là những nạn nhân trúng độc phải cấp cứu do ăn đồ biển ở khu có cá chết. Có hai nguyên nhân cá biển chết hàng loạt: 1) báo hiệu sắp có thiên tai từ động đất hay núi lửa ở thềm lục địa (điều này xưa nay chưa bao giờ xảy ra ở Việt Nam), 2) có sự thay đổi lớn về số lượng vi sinh vật trong vùng nước (hiện tượng nước nở hoa, hay dịch bệnh) và 3) chất kịch độc do con người thải ra trong nước biển. Kết luận của cơ quan chức năng chỉ khẳng định rằng chúng ta sẽ không có thiên tai. Điều 90 triệu dân Việt cần biết từ cơ quan chức năng là xác định cá chết và người dân bị ngộ độc là do hóa chất gì để cộng đồng khoa học có thể hổ trợ tìm phương án giải quyết.
Lãnh đạo Formosa nói 300 tấn hóa chất nhập về sử dụng để tẩy rửa một số đường ống không gây hại và với khu công nghiệp thì chỉ “bé như hạt gạo” [13]. Kết luận của lãnh đạo Formosa rất mập mờ và khó hiểu, gây phẫn nộ cho rất nhiều người dân Việt Nam. Xin phép được hỏi hóa chất tẩy rửa đường ống đó có tên hóa học là gì? Nếu lãnh đạo Formosa không trả lời được thì xin cho biết tên thương mại là gì? Chi cục Hải Quan Hà Tĩnh có thể cho dân biết thông tin cụ thể về 300 tấn hóa chất này không?
Mới đây lãnh đạo Formosa còn tuyên bố để phát triển kinh tế việc chết vài con cá biển là chuyện nhỏ và là cái giá phải đánh đổi. Chỉ tiếc là việc chết cá biển không phải là chuyện “bé như hạt gạo” mà nó có thể là cảnh báo cho một tai họa còn khủng khiếp hơn chất độc màu da cam sắp đổ xuống các thế hệ tiếp theo của Việt Nam.
Kết luận:
Có thể coi sự việc nghiêm trọng này là một thảm họa quốc gia, một quốc nạn tác hại khôn lường và lâu dài. Với sự nguy hiểm của chất độc chúng tôi cho rằng cần có một nghiên cứu toàn diện với sự hỗ trợ của cộng đồng khoa học quốc tế như World Health Organization (WHO) và nên khẩn cấp trong thời gian này. Chính phủ cần yêu cầu Formosa dừng ngay việc xả nước thải ra biển cho đến khi có kết quả điều tra chính thức. Các cơ quan luật pháp cũng như các luật sư cần thu thập thông tin đầy đủ để có thể bắt buộc Formosa bồi thường thiệt hại cho dân về sức khỏe cũng như thiệt hại kinh tế nếu sự thật chất độc là do Formosa thải ra. Trong khi chờ kết luận của cơ quan điều tra thì người dân tạm dừng tiêu thụ các loại hải sản và không đi tắm biển. Người dân ở vùng bị nhiễm, cần phải xét nghiệm mẫu nước sinh hoạt và sản xuất nơi mình đang sống. Chúng tôi đã có bài viết hướng dẫn cách lấy mẫu và gửi đi xét nghiệm để có kết quả chính xác. Nếu các bạn cần tư vấn thêm về cách xử lý nước hoặc trao đổi về các kết quả nhận được có thể gửi email cho chúng tôi. Nếu có điều kiện hãy dùng máy lọc để lọc nước trước khi dùng kể cả đó là nguồn nước sinh hoạt. Đồng thời chúng ta cũng nhanh chóng phổ biến đến người dân, để nhân dân an tâm, có biện pháp đề phòng và cũng cần đề phòng các lực lượng mê tín dị đoan lợi dụng hiện tượng này để tung tin đồn nhảm và trục lợi. Hơn lúc nào hết người dân cần tự mình trang bị những kiến thức cần thiết để bảo vệ cho chính bản thân và gia đình.
Bức xúc vụ cá chết, dân Quảng Bình dẹp tan lễ khởi công dự án FLC, 24-04-2016
QUẢNG BÌNH (CTM Media) – Tức giận việc nhà máy Formosa Vũng Áng của Trung Quốc xả thải gây ô nhiểm độc tố khiến cá chết hàng loạt chưa giải quyết, dân Quảng Bình chiều ngày 24 Tháng Tư vừa qua đã kéo tới dẹp tan lễ khởi công xây dựng “Dự án quần thể Du lịch, nghỉ dưỡng sinh thái cao cấp” của Tập đoàn FLC, ở địa bàn huyện Quảng Ninh.
Sự việc xảy ra lúc 14 giờ chiều, hàng trăm dân chúng ngư dân địa phương đã biểu tình cản đường, và tràn vào sân khấu buổi lễ phản đối hoạt động triển khai dự án, vì lo sợ khi hoàn thành đi vào hoạt động sẽ gây ô nhiễm đến môi trường biển. Chính quyền địa phương đã lúng túng bất lực trước phản đối chính đáng của người dân nên đành dẹp buổi lễ.
Sự việc đã được Ban Thường vụ Tỉnh ủy xác định là “rất nghiêm trọng”. Vào ngày 25 Tháng Tư, Ban Thường vụ Tỉnh ủy Quảng Bình đã yêu cầu khởi tố vụ cản trở này, đồng thời quy trách nhiệm cho cán bộ xã Hải Ninh, huyện Quảng Ninh, vì để mất an ninh trật tự trên địa bàn. Ông Phạm Văn Liệu, Chủ tịch UBND xã Hải Ninh yêu bị đình chỉ công tác vì không bám sát tình hình để sự việc xảy ra gây hậu quả nghiêm trọng.
Dự án Quần thể resort, biệt thự nghỉ dưỡng và giải trí cao cấp ven biển của tập đoàn FLC, với quy mô diện tích lên đến 1.900 ha, bao gồm hơn 1.000 căn biệt thự nghỉ dưỡng và khách sạn 5 sao trên 600 phòng, cùng các khu vui chơi giải trí cao cấp. Đây là dự án lớn của Tập đoàn FLC đầu tư không chỉ ở Quảng Bình mà cả khu vực miền Bắc Việt Nam.
Được biết, hiện người dân địa phương vẫn kéo đến rất đông để phản đối Dự án Quần thể resort, biệt thự nghỉ dưỡng và giải trí cao cấp ven biển FLC Quảng Bình.
Hồi đầu tháng trước, ngư dân thị xã Sầm Sơn ở Thanh Hóa cũng đã biểu tình đòi lại bãi biển bị chính quyển lấy giao cho tập đoàn FLC khai thác xây dựng khu du lịch, ảnh hưởng kế sinh nhai và tương lai con cháu ngư dân.
