Cái cúi đầu và câu chuyện vui vẻ

Bộ trưởng Giáo dục Phùng Xuân Nhạ

Hoàng Giang

Theo VOA-19.11.2016

Cùng một ngày, tôi đọc được 2 mẩu tin, một về vị giám đốc sở giáo dục Seoul, Nam Triều Tiên, và tin kia về Bộ trưởng Bộ giáo dục Việt Nam. Tin thứ nhất cho thấy vị giám đốc sở giáo dục Seoul cúi rạp người xuống trước ống kính truyền hình để xin lỗi người dân vì đã đặc cách cho một trường hợp con ông cháu cha (COCC) được vào trường đại học không cần thi cử cũng như xét tốt nghiệp phổ thông cho học sinh này dù chỉ đến trường có 17 ngày trong 1 năm học. Tin thứ hai cho thấy ngài Bộ trưởng Bộ giáo dục Việt Nam ngồi chễm chệ trên ghế họp tại hội trường, ban phát ý kiến về vụ hàng loạt các giáo viên nữ bị điều đi uống rượu tiếp khách tại nhà hàng, cho rằng đấy không phải chuyện to tát, chỉ là “vui vẻ” mà thôi. Ông còn nói “khi các thầy cô giữ phẩm chất, đạo đức nhà giáo mà vẫn bị lôi kéo, ép buộc thì trước hết phải nói đến trách nhiệm của thầy cô rồi mới tính đến người ép buộc… Bản thân mình cứ đổ cho người khác thì không công bằng.” Ngành giáo dục Việt thực sự đang quá lôm côm khi báo chí truyền thông đi soi xét đào bới những câu chuyện mang tính chất giải trí như vậy.

Đọc 2 tin vừa kể, thấy rõ được tầm phát triển của đất nước đang ở mức độ nào.

Sự phẫn nộ của người dân Nam Triều Tiên không giống ta, không phải ở chuyện ngày hôm nay các cô giáo thầy giáo đã đi tiếp khách ở đâu, tủi hổ như thế nào mà là họ đã dùng cái mác giáo dục của mình để lộng hành ra sao? Mới đây tại Việt Nam, sinh viên trường Đại học dân lập Hoa Sen thành phố Hồ Chí Minh đã tập trung giơ biểu ngữ phản đối quyết định của Ủy ban nhân dân về việc tham gia thay đổi công nhận hội đồng quản trị mới của trường này mà không thông qua ý kiến của sinh viên. Tuy nhiên, tin tức này không tạo được một làn sóng lớn nào tại nước nhà. Trên một số trang tin tức báo chí, các sinh viên bị gán cho cụm từ thông dụng quen thuộc “bị xúi giục”, “bị kích động.” Sự kiện này tương tự như sự kiện nữ sinh trường EWHA (Ehwa Woman University) ở Nam Triều Tiên biểu tình kiên quyết buộc hiệu trưởng trường từ chức sau hàng loạt vụ bê bối lợi dụng chức vụ thành lập các quỹ học mờ ám mà đằng sau là sự bảo kê của các tay chính trị quyền lực. Cuộc biểu tình được cho là phong trào dân chủ mới tại Nam Triều Tiên.

Nam Triều Tiên tại thời điểm hiện nay là một đất nước với nền văn hóa giằng xé giữa phương Tây và phương Đông. Mặc dù thể chế chính trị của họ đã chuyển sang chế độ dân chủ từ lâu, nhưng cách vận hành xã hội, quan hệ vẫn theo hơi hướng truyền thống tôn ti trật tự hết sức nặng nề. Tham nhũng, thao túng quyền lực tại trường học, cơ quan, văn phòng từ các “đấng bề trên” vẫn đầy rẫy nhưng được vận hành một cách tinh vi, và “bề dưới” ít dám lên tiếng. Mãi đến năm nay, gần hết nhiệm kỳ của Tổng thống Park Geun Hye, vì sự lạm dụng quyền lực một cách trắng trợn qua những chính sách độc tài vô lý của bà, truyền thông sôi sục và phát hiện được rất nhiều vụ bê bối chính trị làm công chúng phẫn nộ. Phong trào dân chủ Ehwa đã đi lên từ vụ việc này, đặt viên gạch đầu tiên trong việc phá vỡ những “tôn ti trật tự” lâu đời tại Nam Triều Tiên, và kỳ lạ thay, cuộc biểu tình của các nữ sinh đã được dân chúng cả nước ủng hộ nhiệt liệt.

Tất cả những thông tin vừa nêu cho thấy rằng không có một đất nước, một xã hội nào là hoàn hảo. Nhưng sự tốt đẹp là ở chỗ người dân sống trong xã hội đó biết được điều gì là tốt, là xấu để đấu tranh và vươn lên. Chúng ta đang lầm lạc, mâu thuẫn giữa các giá trị đạo đức, khi mà giáo viên đi dự tiệc rượu là trái thuần phong mỹ tục với 2 chữ “nhà giáo” nhưng vô tư nhận phong bì tiền mừng, tiền thưởng để nâng đỡ học sinh thì được chấp nhận. Sinh viên chọn lựa ngôi trường mình học là điều hiển nhiên nhưng đấu tranh cho môi trường học của mình thì bị đe dọa, cấm đoán. Bộ trưởng Giáo dục Phùng Xuân Nhạ có thể không cần phải đứng ra nhận lỗi cho các cô giáo bị đem ra làm tiếp tân trong bữa tiệc chào mừng nọ, nhưng rõ ràng ông cần phải cảm thấy xấu hổ với hệ thống giáo dục đầy bất cập với sự chu cấp đãi ngộ không xứng đáng dẫn đến nhiều hiện tượng tiêu cực, mà vụ việc trên chỉ là một ví dụ nhỏ. Tư duy giáo dục vô trách nhiệm của những kẻ đương nhiệm đã tạo nên một ngành giáo dục hổ lốn, chắp vá mà đau lòng thay, người chịu ảnh hưởng trực tiếp lại chính là thế hệ trẻ, tương lai của đất nước.

* Blog 'Trong lòng Hà Nội' của Hoàng Giang là blog cá nhân. Các bài viết trên blog được đăng tải với sự đồng ý của Ðài VOA nhưng không phản ánh quan điểm hay lập trường của Chính phủ Hoa Kỳ.

Các bạn trẻ, tại sao không tung cánh?

Tổng thống Mỹ Barack Obama chào đón các bạn trẻ trong cuộc gặp gỡ Các nhà Lãnh đạo trẻ Đông Nam Á tại Tp. Hồ Chí Minh, Việt Nam, ngày 25 tháng 5 năm 2016.

Hoàng Giang 
Theo VOA-28.06.2016

Thời còn đi học, hầu hết chúng tôi khi được hỏi có dự định gì khi ra trường đều nói muốn được làm công việc mình ưa thích, đúng chuyên ngành. Một cô bạn học báo truyền hình mong một ngày được đứng trên sân khấu làm MC chương trình ca nhạc sống động, hay anh chàng học tài chính ngân hàng thì muốn tìm hiểu cơ hội việc làm trong thị trường chứng khoán, buôn bán cổ phiếu… Có những mơ ước rất hay và thực tế, tuy nhiên sau tất cả, họ đều chọn cho mình một công việc nhà nước rất an vị. Và một điểm chung là những vị trí đó đều có được nhờ mối quan hệ của gia đình.

Mới đây, trưởng ban thành ủy Hà Nội đã xác nhận rằng huyện Mỹ Đức toàn cho con em, người thân, họ hàng vào cơ quan công tác tại huyện này là có thật. Việc cơ chế tuyển dụng đều “đúng quy trình, đúng thẩm quyền” đặt ra nhiều nghi vấn. Sự việc ông Vũ Quang Hải, 28 tuổi, con trai Bộ trưởng bộ Công Thương được bổ nhiệm vào vị trí quan trọng của bộ này, cũng như làm phó tổng CTCP Bia rượu Sài Gòn Sabeco cũng khiến dư luận chú ý. Một vài luồng thông tin ngoài lề còn cho biết thêm các vị trí lãnh đạo cấp cao của Sabeco cũng toàn do COCC (con ông cháu cha) nắm giữ.

Tất cả những trường hợp như trên càng lúc càng trở nên phổ biến tại Việt Nam, đặc biệt ở thủ đô Hà Nội, nơi có nhiều cơ quan đầu não chính trị nhà nước hơn các thành phố khác. Một lần nói chuyện với một cô bạn đã lâu không gặp, cô than thở về công việc văn phòng nhàm chán với lương cơ bản chỉ vài triệu đồng. Khi tôi hỏi sao không nghỉ việc đi kiếm chỗ khác, thì cô trả lời đơn giản: “Nhưng mà nhàn, ngồi cả ngày lướt facebook cũng không sao cả.” Thôi thì khoan nói đến chất lượng công việc và năng lực, tôi có một mối băn khoăn khác, về những khát vọng của tuổi trẻ.

Cho đến nay, dù đã đi qua một vài nước, trải nghiệm nhiều nền văn hóa khác nhau trên thế giới, cùng những công việc ngắn hạn tại những nơi đó, tôi vẫn chưa thể hiểu hết bản thân và biết mình thực sự mong muốn điều gì. Và tôi dám chắc những người nhỏ hoặc bằng, thậm chí là lớn tuổi hơn tôi cũng có cảm giác như vậy. Đã qua rất lâu rồi cái thời “cha mẹ đặt đâu con ngồi đấy”, thậm chí không ít người trẻ hiện nay “dị ứng” với cụm từ này. Nhưng câu nói đó đâu chỉ gói gọn trong vấn đề hôn nhân, có lẽ ý nghĩa của nó bao hàm cả cuộc đời, trong cả quyết định về việc chọn lựa trường lớp, nghề nghiệp. Những con đường được vẽ sẵn, những kế hoạch được vạch trước, tạo nên một hệ thống văn hóa “thích an phận” như bây giờ. Chính những người trẻ Việt cũng không còn biết mình cần phải làm gì nếu không có sự nâng đỡ từ phía gia đình. Họ cũng tự đặt mình vào guồng quay “an phận” ấy.

Tôi từng xem một bộ phim tài liệu về người đầu bếp chuyên nghiệp chế biến món cá sống giỏi nhất thế giới sống tại Nhật Bản, Jiro Ono. Để được thưởng thức tay nghề của ông, khách hàng phải đặt chỗ trước cả năm trời. Cửa hàng nhỏ xíu chỉ độc 10 chỗ của người đầu bếp này không có thực đơn cố định. Thực khách đến sẽ ăn ngẫu nhiên món ăn ông làm ngày hôm đó. Có một chi tiết tôi nhớ mãi khi ông kể về cuộc đời mình: “Từ khi còn nhỏ, tôi đã được dạy rằng con nên nhớ không có chốn nào để quay về đâu, vì vậy hãy làm việc thật chăm chỉ và cố gắng hết sức. Từ đó, tôi biết mọi việc đều phải dựa trên chính bản thân mình. Thời đại bây giờ, cha mẹ hay nói với con là nếu mọi chuyện không được như ý muốn, hãy quay về nhà. Chính từ lúc ấy, họ đã biến con trẻ trở thành những kẻ thất bại.”

Với cha mẹ Việt, họ muốn con cái có cuộc sống dễ dàng, càng dễ dàng càng tốt, dẫu sự dễ dàng đó được xây dựng trên những khổ đau của kẻ khác. Họ tích góp (hay vơ vét) cả đời, chỉ để mong con cái có được sự “ổn định” càng sớm càng tốt. Nhưng đó là sự mong muốn đến từ phía cha mẹ, còn đối với các bạn trẻ, ở tuổi 20s, chẳng nhẽ chúng ta cũng tự ràng buộc mình trong một cuộc sống như vậy? Một công việc do cha mẹ mang đến, một chỗ đứng nhờ gia đình sắp đặt, và những khao khát chưa bao giờ được lắng nghe, những thành tựu không khi nào được xã hội công nhận, thậm chí là bị hạ thấp và coi thường, đằng sau cái bóng nâng đỡ từ phía gia đình. Quan trọng hơn, liệu bản thân mình, với tâm hồn bay nhảy của một người trẻ tuổi, có cảm thấy bị kìm kẹp và tổn thương trong chiếc lồng mà cha mẹ đã đặt bạn trong đó? Tại sao không tung cánh và trải nghiệm cuộc sống của chính bản thân mình?

* Blog 'Trong lòng Hà Nội' của Hoàng Giang là blog cá nhân. Các bài viết trên blog được đăng tải với sự đồng ý của Ðài VOA nhưng không phản ánh quan điểm hay lập trường của Chính phủ Hoa Kỳ.