Nước thải sinh hoạt xả thẳng ra môi trường: vấn nạn bế tắc?

 Theo RFA-Thanh Trúc- 2020-11-13

Hình minh hoạ. Một người nhặt rác đang lượm những đồ có thể tái chế tại một con kênh ô nhiễm nặng ở Hà Nội hôm 20/10/2006- AFP

Bộ trưởng Bộ Tài Nguyên & Môi Trường, ông Trần Hồng Hà, tại buổi chất vấn ở Quốc Hội hôm 9/11, phát biểu rằng ô nhiễm là thực trạng chung với nguyên nhân chính là 60 đến 90% nguồn nước thải chưa qua xử lý mà xả thẳng ra môi trường.

Nhà Nước Việt Nam đã đầu tư hơn 20 nghìn tỷ đồng vào các trạm quan trắc môi trường tại Hà Nội, Hà Nam, Hòa Bình.. ông Trần Hồng Hà cho biết tiếp, nhưng để xử lý triệt để thì bài toán nằm ở chỗ làm sao kiểm soát được khối lượng nước thải trước khi xả ra môi trường.

Theo Giáo sư Tiến sĩ Trần Hiếu Nhuệ, nguyên Viện trưởng Viện Kỹ Thuật Nước và Công Nghệ Môi Trường, chuyện đã khó lại càng khó hơn khi thiếu một cơ chế giám sát trong đó cụ thể hóa vai trò kiểm soát của cộng đồng:

“Rác thải, nước thải nói chung là vấn đề kinh tế, xã hội, môi trường, nó bao hàm rất rộng các stake holders các chủ thể khác nhau. Mỗi người phải chung tay chứ nói thì dễ nhưng làm thì khó lắm. Phải có cơ chế giám sát như thế nào, vai trò cộng đồng ra làm sao.  Thí dụ như cống xả nước ngầm chỉ có dân chúng mới biết nhưng dân chúng lên tiếng với ai, kêu lúc nào”.

“Đã có Luật Bảo Vệ Môi Trường thì phải cụ thể hóa cho người dân tham gia. Qui trình ra làm sao, ai làm, ai giám sát, ai là người đi quan trắc, phân tích. Gọi là chỉnh chu, rõ ràng mà vật lực và nhân lực kiểm tra theo dõi thì còn thiếu nhiều lắm”.

Theo như lời ông Bộ trưởng Bộ Tài Nguyên & Môi Trường nói trước Quốc Hội, hiện tại Đà Nẵng, Quảng Nam, Thanh Hóa, Bình Định là những địa phương đi đầu trong việc thu hồi các dự án xử lý nước thải chậm trễ, đồng thời thỏa thuận với chủ đầu tư để người dân tiếp cận biển.

Hình minh hoạ. Rác nổi trên sông Ngũ Huyện ở một khu công nghiệp tại tỉnh Bắc Ninh hôm 2/12/2015 Reuters

Tiến sĩ Nguyễn Thị Kim Oanh, ngành Khí Tượng Thủy Văn Đại Học Ukraine, từng giảng dạy tại Đại Học Tự Nhiên Hà Nội 10 năm, hiện là Giáo sư toàn thời gian tại Viện Kỹ Thuật Châu Á AIT ở Thái Lan, cho rằng nước thải sinh hoạt ở Việt Nam chưa được xử lý đúng nguyên tắc:

“Như Hà Nội có mấy cái nhà máy mà vẫn chưa xử lý được nước thải sinh hoạt thải ra sông Tô Lịch. Miền Nam cũng có mấy nhà máy rồi. Việc thu  gom để xử lý cũng là vấn đề lớn, rồi việc xử lý cho có hiệu quả nữa.Tuy là có nhà máy nhưng phải thu gom đủ nước để đưa về đấy. Phương pháp thì có nhưng phải đồng bộ hơn, phải quyết liệt hơn”.

“ Ngay ở Thái Lan cũng thế thôi, họ làm khá hơn mình một tí. Ví dụ như ở thành phố Hồ Chí Minh, kênh Nhiêu Lộc thì bây giờ khá hơn hẳn. Sông Tô Lịch ở Hà Nội bây giờ là cả vấn đề. Xử lý được sông Tô Lịch thì cảnh quan của Hà Nội sẽ rất thay đổi vì có hẳn một con sông đẹp trong thành phố”.

Thế nhưng kỹ thuật xử lý nước thải là một quá trình tốn kém, đòi hỏi phương tiện và trình độ chuyên môn cao, tiến sĩ Nguyễn Thị Kim Oanh giải thích:

“Tùy theo kỹ thuật mình chọn để xử lý, có thể là phương pháp lắng đọng bùn hoạt tính, xong rồi mới lấy phần bên trên đi xông khí cho vi sinh vật  phát triển để ăn các chất ô nhiễm hữu cơ đi. Khi bùn sinh vật lắng xuống  rồi phần nước trong ở  trên đó mới được thải ra môi trường. Trước khi thải ra môi trường còn phải đo xem có đạt chỉ tiêu thải không, nguyên tắc là như thế”.

“Ở nhà mình thì mấy nhà máy vẫn chưa gom được nước thải đầu vào đều đặn, lúc nhiều quá lúc ít quá thì các vi sinh  mình nuôi cấy để xứ lý nó chế mất. Nôm na là xử lý phải đồng bộ hơn nữa.”

Đó là nước thải sinh hoạt, còn nước thải công nghiệp thì sao, vẫn Giáo sư Kim Oanh:

“Nước thải công nghiệp trên nguyên tắc là phải xử lý, nhưng nhiều nhà máy đã thải chui. Dân kêu hôi thối, đến xem thì cả một dòng sông chết rồi vì nhà máy không xử lý hoặc xử lý không đạt tiêu chuẩn. Doanh nghiệp cần phải tự giác hoặc phải có quan trắc tự động 100%. Việt Nam mình lại rất nhiều nhà máy nhỏ, không thể nào trang bị quan trắc 100% được:,

“ Thật ra chỉ tiêu mình có, chính sách có, tất cả các thứ đều có và thậm chí cũng có đầu tư nhưng mà thi hành chưa hiệu quả. Ý thức tự giác quan trọng lắm, cả một sự đồng bộ về giáo dục, pháp chế, rồi thì chính sách, kinh phí. Xử lý thì phải quyết liệt”.

Hình minh hoạ. Hình chụp hôm 18/5/2018: một người phụ nữ đang nhặt vỏ trai tại một rừng ven biển bị ô nhiễm với rác thải nhựa ở tỉnh Thanh Hoá AFP

Nguyên nhân chính của tình trạng đáng báo động, 90% nước thải các loại xả thẳng ra môi trường mà không qua xử lý, là do quy hoạch phát triển các khu dân cư nông thôn và đô thị không có tầm nhìn về bảo vệ môi trường, nhận định của Tiến sĩ Đặng Hùng Võ, nguyên Thứ trưởng Bộ Tài Nguyên & Môi Trường:

“Tại hầu hết các khu dân cư nông thôn có xây dựng các cống thoát nước thải thay cho các rãnh thoát nước thải khi xưa, lưu lượng thoát lớn hơn nhưng vẫn phải đổ vào các hồ, đầm. ao, chuôm, mương, sông… Đối với các đô thị, các nhà đầu tư dự án phát triển nhà ở chỉ quan tâm tới diện tích sàn nhà để bán, hệ thống thoát nước cũng chỉ đủ để thoát vào hệ thống cống chung, mà hệ thống cống chung cũng không đủ rộng, lại đổ trực tiếp vào hệ thống sông đô thị. Đến nay, cống chung thoát không kịp gây ngập lụt đường đô thị”.

Hậu quả là gần như mọi sông đô thị đều đã chết hoặc trong trạng thái ngắc ngoải chờ chết, Tiến sĩ Đặng  Hùng Võ nói.  Cải tạo lại toàn bộ hệ thống thoát nước đô thị sau một thời gian dài không quan tâm tới bảo vệ môi trường gần như là việc bất khả thi:

“Bất khả thi cả về kinh phí lẫn giải pháp kỹ thuật. Hà Nội hiện nay có tới gần 10 triệu dân kể cả người nhập cư không chính thức. Con số này của thành hố Hồ Chí Minh phải tới 15 triệu, trong khi hệ thống cống thoát nước vẫn từ thời gần 100 năm trước khi mỗi nơi chỉ hai ba triệu dân. Phát triển mở rộng quá mức mà hệ thống thoát nước không thay đổi gì. Lãnh đạo các nơi cũng đặt vấn tìm giải pháp, thử nghiệm nhưng đều bỏ dở, gần như chỉ để có làm và có tiêu tiền. Tôi tin rằng trong tư duy thật của họ là chờ các loại công nghệ hiện đại để không phải cải tạo mở rộng hệ thống thoát nước sinh hoạt”.

Đối với các đô thị, các nhà đầu tư dự án phát triển nhà ở chỉ quan tâm tới diện tích sàn nhà để bán, hệ thống thoát nước cũng chỉ đủ để thoát vào hệ thống cống chung, mà hệ thống cống chung cũng không đủ rộng, lại đổ trực tiếp vào hệ thống sông đô thị. Đến nay, cống chung thoát không kịp gây ngập lụt đường đô thị - TS. Đặng Hùng Võ

Đối với các cụm công nghiệp và làng nghề, câu chuyện xả nước thải trực tiếp ra môi trường lại liên quan đến trách nhiệm của các nhà đầu tư sản xuất. Theo Tiến sĩ Đặng Hùng Võ, doanh nghiệp không muốn bỏ ra chi phí để xây dựng các trạm xử lý nước thải vì muốn lấy tiền đó làm lãi:

“Đây là một hành vi tham nhũng môi trường, lấy kinh phí phải chi cho môi trường làm của riêng. Kể cả các nhà đầu tư dự án phát triển nhà ở tại đô thị, họ cũng không chịu chi để giải quyết thay đổi hệ thống thoát nước đô thị. Bên cạnh đó, chính quyền các thành phố cũng không tập trung vào giải quyết triệt để vấn đề xử lý nước thải sinh hoạt”.

Đầu tư thiếu trách nhiệm, quản lý thiếu trách nhiệm khiến người dân bị ảnh hưởng bởi môi trường ô nhiễm nặng nề như hiện nay, nguyên thứ trưởng bộ Tài Nguyên & Môi Trường Đặng Hùng Võ kết luận.

RFA đã gọi về Sở Tài Nguyên Môi Trường Hà Nội để hỏi về biện pháp giải quyết nạn xả trực tiếp nước thải sinh hoạt ra môi trường. Câu trả lời của Sở Tài Nguyên &Môi Trường là không trả lời báo chí nước ngoài.

Một cư dân không muốn nêu tên ở Đồng Nai thì gợi ý là bây giờ dân có thể phản ảnh vấn đề liên quan lên chương trình “A Lô Chào Buổi Sáng"  của đài truyền hình VTV. Đây là cách hay nhất để rộng đường dư luận về vấn đề ô nhiễm môi sinh, cư dân này khẳng định.

Ô nhiễm “bủa vây”dân Quảng Nam-Đà Nẵng…

RFA-2019-10-02 

Nhà máy Ethanol Đại Tân tại Quảng Nam-Photo: RFA

Ô nhiễm từ vụ tràn dầu Fusel

Do đó, công ty đề nghị được xử lý hết hàng tồn kho, sau đó sẽ dừng sản xuất, chờ kết luận của các cơ quan chức năng. Được biết, lượng tồn kho còn khoảng 9.000 m3 (tương đương khoảng 1.000m3 cồn, 600 tấn C02 và 300 tấn bả sấy) chưa được xử lý và khoảng 1.200m3 cồn tồn kho chưa được xuất bán. Tuy nhiên, kiến nghị này chưa nhận được sự đồng tình của lãnh đạo huyện, tỉnh. Trong thời gian đó, câu chuyện ô nhiễm và người dân phải chịu đựng ô nhiễm tiếp tục khiến giới chức địa phương đau đầu…

Bởi lẽ, sau hơn 10 ngày sự cố tràn dầu Fusel xảy ra, đến nay tại khu vực nhà máy Đại Tân vẫn còn phát tán mùi hôi rất khó chịu. Người dân không chịu nổi đã vây nhà máy buộc chính quyền phải cho nhà máy đóng cửa hoặc dời đi nơi khác.

Chúng tôi có mặt tại nhà máy Đại Tân vào ngày 27/9 và quan sát thấy phía bên phải nhà máy là một ao nước rộng lớn mùi hóa chất bốc lên hôi thối nồng nặc. Chỉ cần đứng quay hình khoảng vài chục giây cho đến một phút, chúng tôi buộc phải chạy khỏi khu vực gần đó vì mùi hóa chất khiến lồng ngực bị ép, rất khó thở và nước mắt nước mũi chảy ràn rụa.

Người dân chia sẻ rằng, mức độ hôi thối mà chúng tôi hít thở ở hiện tại không bằng vài phần trăm mà người dân hít thở từ mấy năm qua hễ khi nhà máy xả thải. Và đỉnh điểm là vào sáng 19/9/2019, đã xảy ra cháy nổ tại nhà máy khiến khối lượng lớn dầu Fusel tràn ra bên ngoài, ra cống xả thải. Mùi hóa chất hôi thối theo gió bay vào nhà dân, nhiều gia đình có trẻ nhỏ phải bồng bế con chạy ra ngoài vì sợ ảnh hưởng đến sức khỏe của trẻ nhỏ.

Ngay trong ngày hôm đó, người dân đã kéo lên nhà máy, giăng lều bạt bao vây nhà máy, ngăn chặn xe và không cho công nhân vào nhà máy làm việc, buộc nhà máy phải ngưng hoạt động, yêu cầu chính quyền xã Đại Tân và huyện Đại Lộc xuống giải quyết.

Do đó, việc xả thải tạm ngưng nên chúng tôi mới hít thở mùi hôi thối ở mức độ “nhẹ” hơn rất nhiều, theo cách diễn tả của người dân.

Chị Huệ cùng nhiều người dân thôn Nam Phước chia sẻ mức độ của mùi hôi thối.

“Vừa đây thả cái mùi dầu fusel gì đó mà nó tức ngực thở không được”

“Thở không ra, tức ngực, mũi thì nồng, tức ngực thở không được, coi như con nít chịu không nổi phải bồng đi di tản chỗ khác hết chứ không có ở. Mình thở không ra thì con nít chịu chi nổi cho nên dân mới bức xúc quá mới ra ngăn cản, không cho hoạt động để nhà máy họ giải quyết, để cấp trên về giải quyết chứ còn như thế này thì dân chịu không có nổi.”

Giải thích cho vụ xả thải rạng sáng ngày 19/9, ông Phạm Văn Tĩnh-Phó Giám đốc Nhà máy Cồn Đại Tân trả lời báo đài Việt Nam rằng, nguyên nhân ban đầu là do trong quá trình sản xuất, công nhân vận hành đã để tràn dầu fusel, một loại dung dịch được chiết xuất từ cồn ethanol, dẫn đến phát tán mùi đặc trưng.

Chị Huệ và nhiều người dân thôn Nam Phước bác bỏ cách giải thích này của ông Tĩnh. Chị Huệ nói:

Nước thải từ nhà máy bốc mùi hôi thối khó chịu Photo: RFA

“Nhà máy cồn ảnh hưởng đến người dân nói chung là nước thải ra hôi thối bà con chịu không nổi mà nhà máy cồn cứ kêu là do sự cố. Thực chất sự cố mà ban ngày không sự cố mà toàn sự cố ban đêm, chủ yếu ban đêm cỡ 11-12h khuya thải miết cho đến 1-2h sáng hôm sau”

Được biết, nhà máy cồn Đại Tân trước đây thuộc Công ty cổ phần Đồng Xanh với tổng vốn đầu tư trên 600 tỷ đồng. Vào tháng 11/2012, nhà máy phải tạm dừng hoạt động do làm ăn thua lỗ. Đến tháng 3/2015, Công ty cổ phần Nhiên liệu sinh học Tùng Lâm mua lại toàn bộ Nhà máy. Từ khi hoạt động trở lại, nhà máy liên tục gặp sự cố gây ô nhiễm môi trường.

Bà Bền, cư dân thôn Nam Phước bức xúc nói nhà máy gây thiệt hại cho gia đình và bà con chòm xóm là quá lớn.

“Nhà máy cồn này gây ảnh hưởng đến cuộc sống gia đình tôi quá chi là thiệt hại, cá nuôi thì chết hết còn bò thì nuôi sảy thai. Vay tiền để nuôi bò cuối cùng sảy thai mang đi bán lỗ bán tháo giờ mắc nợ Nhà nước cả mớ, còn ruộng nương trôi bả ra, lội xuống bờ là lở loét hết, lúa má lên là rã hết.”

Nhưng có lẽ, ảnh hưởng nghiêm trọng nhất đến cuộc sống của người dân thôn Nam Phước hiện tại là nguồn nước bị ô nhiễm. Người dân tố cáo việc nhà máy đào ao sâu, tích trữ hóa chất lâu ngày đã thấm sâu xuống mạch nước khiến hầu hết giếng nước của người dân bị hư hỏng. Người dân không có nước sinh hoạt buộc phải mua nước bình về sử dụng, rất tốn kém.

Chị Lạc, cư dân thôn Nam Phước chia sẻ:

“Giếng bỏ hết, không ai làm được gì hết. Còn ăn cứ mua nước vậy đó chứ đâu có nước.”

“Tắm. Con nít mới sinh ra với lại con nít đi học mẫu giáo đều tắm nước bình hết. Ngứa, nổi ghẻ hết. Không có thể sử dụng được, người lớn đây da còn ấy được, còn tắm được chứ con nít thì không.”

Từ tháng 7/2016 đến nay, nhiều người dân ký vào đơn yêu cầu cơ quan chức năng địa phương vào cuộc xử lý những sai phạm do nhà máy gây ra. Tuy nhiên, người dân cho biết là chẳng thấy chính quyền giải quyết gì và nhà máy cũng làm ngơ trước khó khăn, thiệt hại của người dân.

“Dân ở đây cứ bị ảnh hưởng vậy đó. Cứ gởi bao nhiêu đơn, bao nhiêu lần giải quyết cũng không được”- Lời của chị Huệ.

Sự cố ngày 19/9 là giọt nước tràn ly. Bà con quá sức chịu đựng nên mới giăng lều, yêu cầu nhà máy đóng cửa.

Chị Lạc, người dân tại đây cho biết:

“Đây là lần đầu tiên mới làm như thế này, còn mấy lần cũng có tới nói, cũng ra phản ánh mà công ty đây nó coi thường dân quá, nó không đếm xỉa gì đến dân cả, coi dân như rác vậy đó.”

“Dân ở đây kêu không thấu trời. Không làm chi được hết trơn”

Đáng nói là trường hợp gia đình bà Bền và một vài hộ dân sống gần hầm ga của nhà máy cho biết:

“Hai năm nay nói nhà máy cồn mới bắt nước cho sử dụng, bữa nay xảy ra vụ ô nhiễm thì họ cắt nước. Từ sáng hôm qua (ngày 27/9) họ cắt nước không có nước dùng, giờ không biết nước ở đâu để dân xung quanh đây sử dụng.”

Trước tình hình căng thẳng giữa nhà máy cồn Đại Tân và những hộ dân sinh sống xung quanh khu vực, vào ngày 19/9/2019 Sở Tài nguyên& Môi trường tỉnh Quảng Nam, Phòng Tài nguyên& Môi trường H.Đại Lộc và Công an H.Đại Lộc đã về lấy mẫu nước thải, khí thải để xét nghiệm. Ngày 20/9/2019, lãnh đạo huyện Đại Lộc đã tổ chức buổi đối thoại với đại diện nhà máy và người dân. Tuy nhiên, buổi đối thoại đã không tìm được tiếng nói chung.

Bức xúc trước việc địa phương không có phương án giải quyết khẩn cấp, nhiều hộ dân cho rằng:

“Tôi đây cũng như tất cả người dân mong muốn làm sao các cơ quan chính quyền giải quyết cho dân được sống một môi trường trong sạch, yên ổn, lành mạnh, không có gì xảy ra nữa.”

Trong thời gian chờ đợi kết quả xét nghiệm của Sở Tài nguyên& Môi trường tỉnh Quảng Nam, lãnh đạo huyện Đại Lộc cũng đã yêu cầu nhà máy cồn Đại Tân tạm dừng hoạt động theo yêu cầu của người dân.

“Hồi trước Tỉnh đứng ra cho nhà máy làm thì giờ Tỉnh phải giải quyết sao cho dân chứ còn dân chết sống gì cũng nằm đó chứ không đi đâu hết. Huyện về rồi nhưng dân không chịu, ô nhiễm quá nhiều rồi.”- Lời của bà Bền. (3)

Chúng tôi liên lạc rất nhiều lãnh đạo H.Đại Lộc để hỏi thêm một số thông tin liên quan đến vụ việc nhưng hầu hết đều không bắt máy điện thoại.

Đến ô nhiễm các bãi rác

Cùng thời điểm đó, vào ngày 25/9/2019, lãnh đạo huyện Núi Thành cho biết sau hơn hai tháng dựng lều chặn xe, người dân thôn Bích Nam đã đồng ý cho xe chở vật liệu vào khu xử lý rác thải Tam Xuân 2, xã Tam Xuân 2 sau khi nghe tổ công tác của UBND huyện đến vận động. Tuy nhiên, tiếp xúc với người dân thôn Bích Nam chúng tôi được biết không có chuyện người dân đồng ý mà chính quyền đã dùng một lực lượng Công an đến áp đảo, trấn áp người dân.

Hiện tại bãi rác Tam Xuân 2, mùi hôi thối tại đây giảm đáng kể vì người dân không cho xe rác vào bãi tập kết đổ rác.

Bãi rác Tam Xuân 2 mặc dù đã được phủ bạt nhưng vẫn chưa hết mùi hôi Photo: RFA

Trong khi đó, tại bãi rác Khánh Sơn (Đà Nẵng), mặc dù Sở tài nguyên môi trường Đà Nẵng đã triển khai phủ bạt HDPF tại các bãi chôn lấp ở bãi rác nhằm tránh mùi hôi phát tán vào ngày 13/9/2019 với kinh phí 12,5 tỉ đồng nhưng đến thời điểm này việc phủ bạt vẫn chưa hoàn thành do đó người dân cho biết mùi hôi vẫn còn nồng nặc.

Nhiều người dân sinh sống xung quanh bãi rác Khánh Sơn mà chúng tôi có dịp trao đổi cho biết, mùi hôi thối phát ra bất kể thời gian trong ngày nhưng thường diễn ra tầm khoảng từ chiều cho đến tối muộn trong ngày và mùi hôi thối nồng nặc nhất là khi trời mưa, tức là thời điểm bãi rác Khánh Sơn lợi dụng xả thải.

Bà Quýt sinh sống gần bãi rác Khánh Sơn chia sẻ điều này:

“Nó hôi cũng như bãi rác mình biết rồi, đây là bãi rác Khánh Sơn biết rồi chứ đợi chi mà nói. Cỡ bảy giờ, bảy giờ rưỡi tối lên đây là thấy hôi rồi”

“Trời mưa ri đây chứ bắt đầu nắng lên là hôi hơn hồi mưa nữa. Ví dụ nắng hoài thì thôi chứ mưa xuống mà nắng lên là nó bốc mùi khó chịu lắm.”

Không chỉ những hộ dân sinh sống xung quanh khu vực bãi rác Khánh Sơn, thuộc khu dân cư Khánh Sơn mới bị ảnh hưởng bởi mùi hôi thối mà mùi hôi thối này theo không khí lan tỏa ra diện rộng, ngay cả khu dân cư Đà Sơn hay Phước Lý dù ở cách xa hàng km từ nhiều năm qua cũng vẫn bị ảnh hưởng.

“Dân mình quá bức xúc. Tại sao dân mình bức xúc? Dân mình ở đây cả ba chục năm rồi nghĩ răng không bức xúc.”-Lời của chị Vân tạp hóa.

Theo lãnh đạo Đà Nẵng việc phủ bạt 9ha không thể hoàn thành trong năm nay. Dự kiến đến 12/2019 chỉ có thể phủ bạt 75% bãi rác.

Hiện tại đó cũng chỉ là phương án tạm thời của thành phố trong khi đó bà con ở xung quanh khu bãi rác Khánh Sơn cần sự giải quyết dứt điểm của lãnh đạo các cấp, để họ được sống dưới bầu không khí trong lành hơn.

Hà Nội khuyến cáo ‘dân đừng ra đường’ vì ô nhiễm không khí nghiêm trọng

Bụi mù ô nhiễm không khí phủ trùm thành phố Hà Nội những ngày cuối Tháng Chín, 2019. (Hình: Manan Vatsyayana/AFP/Getty Images)

HÀ NỘI, Việt Nam (NV) – Thành phố Hà Nội mờ đục không thể nhìn xa được vì không khí ô nhiễm nghiêm trọng khiến chức sắc nhà nước khuyến cáo người ta đi ra đường phải đeo khẩu trang.

Theo báo Tuổi Trẻ hôm Thứ Ba, 1 Tháng Mười, viên chức Tổng Cục Môi Trường của Bộ Tài Nguyên và Môi Trường CSVN “khuyến cáo người dân, đặc biệt là trẻ em, người lớn tuổi, phụ nữ mang thai, người mắc các bệnh hô hấp nên hạn chế ra bên ngoài, tham gia giao thông và các hoạt động ngoài trời. Trường hợp có nhu cầu cần ra ngoài, cần đeo khẩu trang, kính mắt.”

Một số chức sắc ở Hà Nội đổ cho tình trạng nông dân đốt rơm rạ trên cánh đồng tại các cánh đồng trồng lúa ngoại thành là một trong những nguyên nhân chính yếu làm cho không khí ô nhiễm vào dịp này trong năm.

“Các khoảng thời gian ghi nhận giá trị bụi mịn PM2.5 (vượt ngưỡng cho phép so với quy chuẩn quốc gia) tăng và duy trì ở mức cao thường vào thời điểm đêm và sáng sớm. Chỉ số chất lượng không khí trong khoảng thời gian này cũng ở mức kém, thậm chí có những giờ lên đến mức xấu,” báo Tuổi Trẻ thuật lại lời giải thích của ông Nguyễn Văn Tài – tổng cục trưởng Tổng Cục Môi Trường – về đợt ô nhiễm không khí kéo dài ở Hà Nội.

Chỉ số PM2.5 là ký hiệu khoa học chỉ mức độ các loại bụi mịn trong không khí có thể người ta hít vào rồi xâm nhập cả hệ thống huyết quản, tim mạch, dẫn tới các loại bệnh phổi và có thể cả ung thư.

Báo VNExpress đưa tin theo Bộ Tài Nguyên và Môi Trường, mức độ ô nhiễm không khí nghiêm trọng tại thành phố Hà Nội đã ghi nhận được từ ngày 12 Tháng Chín và tiếp tục kéo dài cho đến nay. Người ta thấy mức ô nhiễm không khí nơi đây bây giờ cao nhất kể từ năm 2015.

Báo này cho hay, viên chức thành phố Hà Nội đổ tội không khí ô nhiễm cao cho tới 12 nguyên nhân để “khuyến cáo người già, trẻ em hạn chế ra ngoài đường.” Trong đó gồm cả “khí xả thải từ ôtô, xe máy; đun bếp than tổ ong, đốt củi; xây dựng, phá dỡ các công trình; vận chuyển vật liệu; mùi hôi thối từ hệ thống thoát nước chưa được xử lý; mùi từ các trại chăn nuôi gia xúc, gia cầm.” Rồi lại còn các nguyên nhân khác như “đốt rơm rạ, rác; thu gom rác thải chưa tốt; ô nhiễm ao hồ lâu năm; bùn thải chưa được xử lý; khói bụi từ các cơ sở sản xuất trên địa bàn thành phố và một số tỉnh lân cận; do tác động của khí hậu và thời tiết chuyển mùa.”

Người đi đường tại Hà Nội phải đeo khẩu trang để chống không khí ô nhiễm ngày 1 Tháng Mười, 2019. (Hình: Manan Vatsyayana/AFP/Getty Images)

Tại buổi “Hội Thảo về Biến Đổi Khí Hậu và Ô Nhiễm Không Khí” ảnh hưởng đến sức khỏe diễn ra trong hai ngày 16 và 17 Tháng Tư, 2019 vừa qua, ở trường Đại Học Y Dược Sài Gòn được tờ Thanh Niên thuật lại, Giáo Sư Hồ Quốc Bằng, giám đốc Trung Tâm Nghiên Cứu Ô Nhiễm Không Khí, thuộc Viện Môi Trường và Tài Nguyên, Đại Học Quốc Gia ở Sài Gòn, nêu ra ba nguồn phát thải lớn làm ô nhiễm không khí do bụi.

Thứ nhất việc nấu nướng hằng ngày từ nhà đến hàng quán sử dụng dầu, ga. Thứ hai, hàng triệu chiếc thải khói xe. Thứ ba, hơn 2,700 nhà máy “có ống khói sinh ra khí thải và thải ra môi trường.”

Trên một số báo, người ta thấy có những lời bình luận của độc giả tố cáo nhà cầm quyền thành phố Hà Nội chặt cây ào ạt trên nhiều đường phố vừa làm thành phố xấu đi, vừa là một trong những nguyên nhân làm không khí ô nhiễm thêm. Dân biểu tình chống đối thì bị đàn áp, đánh đập.

Theo tổ chức độc lập quan trắc chỉ số ô nhiễm không khí Air Visual, chỉ số PM2.5 có lúc lên hơn 300 microgram trên một mét khối không khí tại Hà Nội. Đây là mức độ ô nhiễm không khí tồi tệ nhất thế giới của một thành phố. Ghi nhận mức độ chỉ số PM2.5 vào ngày Thứ Ba, 1 Tháng Mười, 2019 ở Hà Nội là 180 trong khi tại Sài Gòn là 86.

Tổ chức Y Tế Thế Giới (WHO) khuyến cáo tiêu chuẩn phẩm chất không khí cho tỉ số PM2.5 không nên hơn 10 microgram cho mỗi mét khối không khí mới được coi là tốt. (TN)

Không khí ở Sài Gòn, Hà Nội ‘mịt mù’ vì ô nhiễm nặng

Ô nhiễm không khí gây hại cho sức khỏe người dân. (Hình: Tiền Phong)

SÀI GÒN, Việt Nam (NV) – Hai thành phố lớn nhất Việt Nam là Sài Gòn và Hà Nội xuất hiện lớp mù khô đặc quánh khiến tầm nhìn hạn chế, các tòa nhà như bị biến mất sau lớp màu trắng đục “không phải do ảnh hưởng cháy rừng từ Indonesia” mà do ô nhiễm không khí đang ở mức nặng.

Theo đó, từ ngày 18 đến 23 Tháng Chín, hầu hết các quận huyện ở Sài Gòn xuất hiện lớp mù đặc quánh từ sáng đến chiều tối. Không thể nhìn thấy các tòa nhà cao nhất thành phố như Land Mark 81 (quận Bình Thạnh) hay Bitexco (quận 1) nếu đứng cách xa 300 mét. Các tài xế lái xe xe tải, xe đò…cảm nhận rõ nhất vì tầm nhìn bị hạn chế.

Báo VNExpress ngày 26 Tháng Chín, 2019, dẫn dữ liệu từ Trung Tâm Quan Trắc Tài Nguyên Môi Trường thuộc Sở Tài Nguyên và Môi Trường Sài Gòn, đo tại 30 vị trí trong Tháng Chín, 2019, cho thấy các chất ô nhiễm như bụi lơ lửng, NO2, SO2, CO… tăng đột biến trong các ngày từ 18 đến 20 Tháng Chín. Đặc biệt, ngày 20 Tháng Chín, bụi lơ lửng tăng gấp 2.2 lần, NO2 và CO tăng 1.4 lần.

Ông Cao Tung Sơn, giám đốc Trung Tâm Quan Trắc Tài Nguyên Môi Trường, cho biết kết quả này được công bố sau tám ngày bầu trời Sài Gòn liên tục bị mù bao phủ, ghi nhận sự gia tăng bụi mịn PM10, PM 2.5 tăng từ 1.9 lên 2.2 lần. Loại bụi mịn này được khuyến cáo “gây ảnh hưởng rất lớn đến sức khỏe con người.”

Nguyên nhân của hiện tượng mù là do hoạt động của dãy hội tụ nhiệt đới kết hợp với không khí lạnh khuếch tán sâu xuống khiến thời tiết Sài Gòn luôn ở tình trạng nhiều mây, không có nắng, nền nhiệt thấp, có mưa gián đoạn trên diện rộng, độ ẩm không khí cao và trong khí quyển có các hạt nhân ngưng kết khiến hơi nước bám vào nên xuất hiện sương mù.

Lớp mù đặc quánh bao trùm Sài Gòn khiến các tòa nhà, khu dân cư như thấy sương mù. (Hình: Thanh Niên)

Ngoài ra, do trời không nắng, không đủ bức xạ làm nóng mặt đất tạo ra lớp nghịch nhiệt khiến không khí ô nhiễm không thể phát tán lên cao (nằm sát mặt đất). Việc này làm lớp mù ngày càng dày đặc, lâu tan.

Dựa vào các dữ liệu dự báo trong nước và quốc tế, Trung Tâm Quan Trắc Tài Nguyên Môi Trường bác bỏ quan điểm cho rằng “ô nhiễm không khí tại Sài Gòn do ảnh hưởng của cháy rừng ở khu vực đảo Sumatra và Kalimanta của Indonesia” như một số thông tin trên Internet. Tình trạng mù gây ô nhiễm không khí những ngày qua cũng thường xảy ra định kỳ hàng năm vào khoảng Tháng Chín và Tháng Mười tại Sài Gòn được gọi là “mù khô quang hóa.”

Nói với báo Thanh Niên, ông Sơn nhận định tình trạng này có thể được phát hiện sớm. Tuy nhiên, Sài Gòn hiện chỉ có thể quan trắc thủ công gián đoạn, chưa được chia sẻ dữ liệu và các báo cáo về tình hình diễn ra nghịch nhiệt từ các cơ quan khí tượng, nên việc đánh giá chất lượng và khuyến cáo cho người dân còn hạn chế.

“Từ khi lấy mẫu về đến khi ra được kết quả, trung tâm mất ít nhất ba ngày,” ông Sơn cho biết.

Trong khi đó, tờ Tiền Phong cho biết vào lúc 8 giờ 50 phút sáng ngày 26 Tháng Chín, website giám sát ứng dụng quan trắc không khí AirVisual xếp “Hà Nội là thành phố ô nhiễm nhất thế giới,” trong khi “Sài Gòn xếp thứ ba về mức độ ô nhiễm.” Hệ thống quan trắc của Việt Nam cũng ghi nhận ô nhiễm nghiêm trọng tại hai miền Nam-Bắc.

Cụ thể, tờ Tuổi Trẻ cho biết: “thành phố đang trong tình trạng như sương mù bao phủ, trời lặng gió, không khí ngột ngạt.” Hệ thống quan trắc ở nhiều điểm của Hà Nội đều cho kết quả ngưỡng chất lượng không khí ở mức kém, ô nhiễm nghiêm trọng ở các khu vực Minh Khai (quận Bắc Từ Liêm), Hàng Đậu (quận Hoàn Kiếm).

Chỉ số bụi mịn PM2.5 đo được tại Sài Gòn ở mức 102.7 µg/m³, cao hơn gấp 4 lần quy chuẩn quốc gia (25 µg/m3) và gần 11 lần trung bình năm của Tổ Chức Y Tế Thế giới (WHO), các ngày sau có giảm nhưng vẫn ở mức có hại.

Theo bảng xếp hạng AQI của Việt Nam, chỉ số AQI lên ngưỡng trên 200, chất lượng không khí thuộc ngưỡng xấu, rất có hại cho sức khỏe. Nhóm người nhạy cảm như bệnh nhân hô hấp, tim mạch nên tránh ra ngoài, những người khác nên hạn chế thời gian ở ngoài. Trong khi đó theo cảnh báo của Hoa Kỳ, nếu chỉ số AQI lên trên 200 sẽ được xếp vào ngưỡng “cực kỳ không tốt cho sức khỏe mọi người.”

Tin cho biết, ô nhiễm tại Việt Nam chủ yếu là ô nhiễm bụi mịn PM2.5 (hạt bụi có đường kính 2.5 micromet hoặc nhỏ hơn), loại bụi được coi là “sát thủ trong không khí.” Loại bụi này hình thành từ các chất như Cacbon, Sunphua, Nitơ và các hợp chất kim loại khác, lơ lửng trong không khí.

Bụi PM 2.5 có khả năng luồn lách vào các túi phổi và tĩnh mạch phổi, gây nên nhiều căn bệnh chết người như bệnh về hô hấp, ung thư, tim mạch. Cơ quan bảo vệ môi sinh Mỹ nhận định, bụi PM 2.5 chứa nhiều hạt kim loại có khả năng gây ung thư và đột biến gene. Trong khi đó, các khẩu trang thông thường không thể ngăn loại bụi này. (Tr.N)

Ô nhiễm ‘chưa từng thấy’, quân đội phải lập trại để tẩy độc công ty Rạng Đông

Lượng rác thải nhiễm độc thủy ngân trong khu vực công ty Rạng Đông “lớn chưa từng thấy.” (Hình: Tuổi Trẻ)

HÀ NỘI, Việt Nam (NV) – Do khối lượng chất thải nhiễm thủy ngân tại công ty Rạng Đông, quận Thanh Xuân, cần thu gom lớn “chưa từng thấy,” giới hữu trách buộc phải lập một sở chỉ huy do Bộ Quốc Phòng điều hành để gia hạn thêm thời điểm và tẩy độc ô nhiễm.

Chiều 13 Tháng Chín, 2019, Sở Tài Nguyên Môi Trường Hà Nội, chủ trì cuộc họp liên ngành bao gồm các đơn vị trực tiếp thu gom chất thải nguy hại sau vụ cháy ở Công Ty Cổ Phần Bóng Đèn Phích Nước Rạng Đông (công ty Rạng Đông) như Công Ty Môi Trường Đô Thị và Công Nghiệp 10 (Urenco 10), các lực lượng của Binh Chủng Hóa Học Bộ Quốc Phòng và các bên liên quan để đánh giá bước đầu việc giải quyết ô nhiễm.

Báo Tuổi Trẻ dẫn tin từ Sở Tài Nguyên Môi Trường Hà Nội, cho biết “đánh giá ban đầu về khối lượng chất thải thu gom lớn hơn so với dự kiến,” với ngày đầu thực hiện việc thu gom “những tàn dư từ đám cháy” được coi là chất thải nguy hại nhiễm thủy ngân lên tới 12 tấn.

Một lãnh đạo của Urenco 10 cho biết, khối lượng chất thải cần thu gom từ hiện trường là rất lớn. Đặc biệt, toàn bộ quá trình thu gom chất thải hiện nay vẫn theo phương án bảo quản tại chỗ, phải 2-3 ngày tới mới có phương án chính thức theo quy trình xử lý chất thải nguy hại.

Do vậy, các đơn vị thực hiện việc thu gom và các ngành đều có ý kiến cho rằng cần thêm thời gian cho quá trình thu gom nhằm bảo đảm an toàn, đúng theo quy trình giải quyết chất thải nguy hại, vì vậy không thể hoàn thành kế hoạch thu gom chất thải trước ngày 15 Tháng Chín, theo như dự trù ban đầu.

Quân đội buộc phải đưa binh sĩ tham gia công tác tẩy độc nhà máy Rạng Đông. (Hình: Tuổi Trẻ)

Trong khi đó, báo Thanh Niên cho biết nhận thấy tình trạng ô nhiễm trầm trọng “không thể tưởng”  nên tối cùng ngày, Văn Phòng Ủy Ban Quốc Gia Ứng Phó Thiên Tai và Tìm Kiếm Cứu Nạn thuộc Bộ Quốc Phòng đã lập một sở chỉ huy hiện trường để “triển khai các hoạt động của lực lượng quân đội xử lý môi trường, tàn dư sau vụ cháy ở công ty Rạng Đông” do Đại Tá Nguyễn Xuân Đỉnh, phó tham mưu trưởng Binh Chủng Hóa Học Bộ Quốc Phòng, làm chỉ huy.

Về thời điểm chính thức tiêu tẩy ô nhiễm ở công ty Rạng Đông, mặc dù Binh Chủng Hóa Học đã triển khai đầy đủ thiết bị, máy móc nhưng thời điểm tiêu tẩy cũng phải lùi lại, chậm hơn so với kế hoạch ban đầu do phải chờ thu gom xong chất thải.

Thượng Tá Đậu Xuân Hoài, phó viện trưởng Viện Hóa Học Môi Trường Quân Sự Binh Chủng Hóa Học, cho biết: “Hiện nay chúng tôi thực hiện hai nhiệm vụ, trước mắt là giám sát đơn vị thu gom chất thải xem có thực hiện đúng theo quy định về xử lý chất thải nguy hại không. Thứ hai, triển khai trang thiết bị, máy móc, nhân lực để chuẩn bị cho quá trình tiêu tẩy khi đơn vị thu gom chất thải thực hiện xong, dự kiến phải trong tuần tới.”

“Chúng tôi hy vọng khoảng một tuần nữa việc thu gom chất thải trong phạm vi kho xưởng và nhà máy sẽ hoàn thành, tức là phải đợi đến khi mặt bằng nhà xưởng không còn chất thải, không còn tàn tích từ vụ cháy, khi đó mới chính thức bắt đầu tiêu tẩy ô nhiễm,” ông Hoài cho biết thêm.

Trước đó, sáng ngày 12 Tháng Chín, 2019, mặc dù chưa nắm rõ hiện trường nhưng tại hội thảo tham vấn ý kiến các đối tác quốc tế về các nội dung sửa đổi Luật Bảo Vệ Môi Trường, ông Trần Hồng Hà, bộ trưởng Bộ Tài Nguyên Môi Trường nói với các tổ chức quốc tế về vấn đề môi trường, chất lượng không khí sau vụ cháy ở công ty Rạng Đông.

“Môi trường không khí ngoài Rạng Đông đã an toàn. May mắn nhất là các kho chứa hóa chất được bảo vệ an toàn, còn nguyên. Còn ô nhiễm và cháy chủ yếu từ số bóng đèn. Hôm nay tôi muốn thông báo vậy để các tổ chức quốc tế, người dân yên tâm. Cá nhân tôi hiện cũng sinh sống ở gần bán kính 500 mét và hoàn toàn yên tâm,” ông Hà ngụy biện. (Tr.N)

Nước biển Đà Nẵng lại đen ngòm bốc mùi hôi bất thường

Rác thải cộng tình trạng nước biển đen ngòm đang gây ô nhiễm nặng. (Hình: Người Lao Động)

ĐÀ NẴNG, Việt Nam (NV) – Vệt nước biển kéo dài hơn 4 cây số chạy dọc bãi biễn tại vịnh Đà Nẵng có màu đen, nổi bọt và có mùi tanh bất thường khiến người dân lo lắng.

Trước tình trạng nước bẩn kéo dài gần 4 cây số tại vịnh Đà Nẵng, ông Tô Văn Hùng, giám đốc Sở Tài Nguyên Và Môi Trường Đà Nẵng, chỉ cho biết “đơn vị đang chờ kết quả lấy mẫu.”

Theo báo Người Lao Động, sáng 14 Tháng Hai, 2019, ông Mai Mã, giám đốc Công Ty Thoát Nước Và Xử Lý Nước Thải thành phố Đà Nẵng, cho biết người dân phản ảnh tình trạng nước biển tại khu vực này chuyển thành màu đen và bốc mùi hôi bất thường xảy ra từ chiều ngày 10 Tháng Hai kéo dài đến tận hôm nay.

“Công ty đã tiến hành lấy mẫu tại 3 vị trí bờ biển kéo dài 4 cây số đi qua địa bàn quận Thanh Khê và Liên Chiểu. Kết quả sớm nhất cũng phải 2-3 ngày tới sau khi một đơn vị tiến hành xét nghiệm các mẫu nước để tìm ra nguyên nhân,” ông Mã nói.

Nước ở cửa sông Phú Lộc đen ngòm. (Hình: Người Lao Động)

Giải thích về tình trạng trên với báo chí, ông Mã cho rằng, nước biển đen ngòm có thể là do một lượng lớn nước thải chưa qua xử lý từ các khu vực như: bãi rác Khánh Sơn, kênh Khe Cạn, Đa Cô, khu phố chợ Hòa Khánh…được gom ra sông Phú Lộc và chảy thẳng ra cửa xả Phú Lộc rồi ra biển gây ô nhiễm.”

“Vì do chưa được thu gom, xử lý nên tình trạng nước thải chảy thẳng ra biển vẫn đang tiếp diễn và chưa có số liệu thống kê. Riêng đối với Trạm Xử Lý Nước Thải Phú Lộc, mỗi ngày xử lý được hơn 40,000 khối, trước khi cho xả ra sông Phú Lộc theo quy định,” ông Mã thừa nhận.

Trước đó, hồi Tháng Ba, 2018, tình trạng nước biển ô nhiễm tương tự cũng đã xảy ra ở ngay khu vực này. Thế nhưng, trả lời báo chí Việt Nam, cơ quan hữu trách ở Đà Nẵng khẳng định “hiện tượng nước biển đổi màu là do tự nhiên. Kết quả kiểm tra các cống xả thải ven tuyến đường biển Nguyễn Tất Thành cho thấy đây không phải là nguyên nhân gây ra hiện tượng trên.” (Tr.N)

Nguyễn Xuân Phúc hứa suông ‘bảo đảm môi trường không bị ô nhiễm’

Nhà máy Nhiệt Điện Thái Bình 1. (Hình: Dân Trí)

THÁI BÌNH, Việt Nam (NV) – Tin cho hay trong buổi lễ khánh thành nhà máy Nhiệt Điện Thái Bình 1 hôm 14 Tháng Hai, Thủ Tướng CSVN Nguyễn Xuân Phúc chỉ đạo “ứng dụng công nghệ hiện đại, bảo đảm vận hành an toàn tin cậy, hiệu quả, tuyệt đối không để xảy ra ô nhiễm môi trường.”

Theo báo Zing, ông Phúc “đề nghị tăng cường sự giám sát của chính quyền và nhân dân địa phương về an toàn môi trường tại nhà máy Nhiệt Điện Thái Bình 1” nhưng không nhắc đến vai trò của các tổ chức kiểm định môi trường độc lập.

Nhà máy này được các báo nhà nước tuyên truyền “là niềm vinh dự to lớn của ngành điện, là kết quả vượt bậc của sự nỗ lực của tổng thầu và các đơn vị đến từ Nhật Bản, Mỹ, Việt Nam”.

Nhiệt Điện Thái Bình 1 do Tập Đoàn Điện Lực Việt Nam (EVN) đầu tư, khởi công từ Tháng Hai, 2014 với tổng mức đầu tư khoảng 26,500 tỉ đồng (hơn $1.1 tỉ), trong đó vốn vay ODA của Cơ Quan Hợp Tác Quốc Tế Nhật Bản (JICA) là 85%, còn lại 15% vốn đối ứng của EVN.

Nhà máy gồm hai tổ máy với tổng công suất 600 MW (2×300 MW). Nhà máy được kỳ vọng cung cấp cho hệ thống điện quốc gia sản lượng điện là hơn 3.2 tỉ kWh/năm.

Kênh mương thoát nước thải trong nhà máy Nhiệt Điện Thái Bình 1. (Hình: Dân Trí)

Từ nhiều tháng trước khi nhà máy Nhiệt Điện Thái Bình 1 khánh thành, dường như các báo nhà nước nhận được chỉ thị “đăng tin tốt” nhằm để trấn an người dân địa phương về nguy cơ gây ô nhiễm môi trường khi thải ra hàng trăm ngàn tấn tro xỉ trong lúc nhà máy hoạt động.

Báo điện tử Dân Trí hồi Tháng Bảy, 2018 mô tả: “Nhiệt Điện Thái Bình 1 là nhà máy có rất nhiều màu xanh. Những đường băng chuyền tải than dài hàng trăm mét nối từ kho đến lò đốt của nhà máy hoàn toàn được đóng kín, đảm bảo không vương vãi một hạt than, bụi than ra ngoài môi trường.

Trên các con đường nội bộ bên trong nhà máy, nhiều hàng cây cũng đã kết tán, cỏ mọc xanh um ở ven đường khiến người ta có cảm giác đây là một nhà máy rất thân thiện. Có thể bắt gặp những đàn bò thủng thẳng gặm có trong khuôn viên nhà máy, cá bơi trong mương thoát nước…”

“Tất cả lượng tro bay, xỉ đáy lò và thạch cao đều được xử lý, cấp chứng nhận đạt chuẩn theo quu chuẩn Việt Nam hiện hành. Tro bay của nhà máy được phân tích đặc tính, phù hợp với phối trộn bê tông, vữa xây dựng và xi măng,” tờ báo viết.

Tuy vậy, một bài trên Thời Báo Kinh Tế Sài Gòn cùng thời điểm lại cho hay: “Bình quân một nhà máy nhiệt điện than với công suất 500MW [tức là dưới mức công bố của Nhiệt Điện Thái Bình 1] sẽ sinh ra hơn 100kg thạch tín mỗi năm. Những người uống nước có 50 phần tỉ là thạch tín có nguy cơ phát triển bệnh ung thư cao hơn. Than cũng chứa một lượng nhỏ các chất phóng xạ như uranium và thorium trong tro bay. Các nhà nghiên cứu ước tính nồng độ chất phóng xạ tăng từ 0.03% lên mức 0.12% mỗi năm ở lớp đất bề mặt dày 30cm ở khu vực đất nằm xung quanh bán kính 20km của một nhà máy nhiệt điện than.”

Báo chí nhà nước tại Việt Nam đang bị kiểm soát triệt để và việc đưa tin về nguy cơ gây hại cho môi trường được cho là “vấn đề nhạy cảm”, nhất là các thông tin về khu Nhiệt Điện Vĩnh Tân vốn là nguyên do khiến các cuộc biểu tình bùng phát hồi năm ngoái.

Hiện tại, thông tin về mức độ ô nhiễm của các nhà máy nhiệt điện được cho là do Trung Quốc đứng sau gần như chỉ có thể đọc được trên trang cá nhân của các blogger, nhà báo độc lập.

Hồi năm ngoái, phóng viên độc lập Mai Quốc Ấn từng lên tiếng trên trang cá nhân: “Xỉ nhiệt điện được đem san lấp làm đường nông thôn mới tại Hà Tĩnh–quê hương của ông Trần Hồng Hà, bộ trưởng Tài Nguyên và Môi Trường. Tôi coi đây là hành vi đem nhân dân ra làm… chuột bạch để thí nghiệm việc xử lý chất thải nguy hại một cách trái pháp luật. Tro xỉ của nhà máy nhiệt điện, nhà máy thép được quy định rõ là chất thải nguy hại theo quy chuẩn Việt Nam năm 2012 và thông tư năm 2015 của Bộ Tài Nguyên và Môi Trường. Với tôi, Bộ Trưởng Hà chỉ là một chính khách khéo nói, không hơn. Và những phát ngôn “yên tâm, yên tâm, yên tâm” của ông chưa bao giờ là cơ sở để môi trường, dân sinh an toàn. Nếu không muốn nói là ngược lại!” (T.K.)

Trung Quốc tiếp tục bức tử môi trường sống ở Việt Nam

Kalynh Ngô/Người Việt

Nhà máy điện than do Trung Quốc đầu tư ở Greece, Ai Cập. (Hình: Ververidis Vasilis /Shutterstock.)

Việt Nam (NV) – Việt Nam là quốc gia đứng thứ hai (sau Bangladesh) về khoản nhận tài trợ đầu tư nhiệt điện than từ Trung Quốc.

Tương lai người Việt là công dân hạng hai

Một báo cáo mới công bố của Viện Kinh tế Năng lượng và Phân tích tài chính (IEEFA) có trụ sở tại Mỹ cho biết, trong lúc các tổ chức tài chính trên thế giới đang dần rút khỏi nhiệt điện than để tránh những rủi ro về ngân sách thì quốc gia vốn đi đầu trong lĩnh vực phát triển năng lượng tái tạo là Trung Quốc đang dồn sức tài trợ cho các nhà máy nhiệt điện than hiện đang được đầu tư ở các nước khác.

Theo báo cáo này, các tổ chức tài chính Trung Quốc bao gồm tổ chức tài chính phát triển và các ngân hàng do nhà nước kiểm soát đã cam kết tài trợ cho hơn ¼, tương đương 102 GW trong tổng số 399 GW công suất nhiệt điện than đang phát triển ở các quốc gia khác trên thế giới.

Nhà máy nhiệt điện than Vĩnh Tân 2 ở Bình Thuận. (Hình: Chantroimoimedia.)

Báo Dân Trí dẫn lời bà Nguỵ Thị Khanh, Giám đốc Trung tâm Phát triển Sáng tạo Xanh (GreenID), cho biết Việt Nam đang ở một thời điểm quan trọng trong quỹ đạo tăng trưởng của đất nước.

“Nếu chúng ta chọn con đường phát triển nhiệt điện than, tình trạng ô nhiễm không khí độc hại vốn đã bao trùm các thành phố sẽ trở nên tồi tệ hơn, buộc chúng ta phải sống như những công dân hạng hai trong nhiều thập kỷ tới. Đầu tư của Trung Quốc có tiềm năng định hình Đông Nam Á, nhưng khi làm như vậy, họ phải đầu tư vào năng lượng tái tạo sạch, không tạo gánh nặng cho chúng ta bằng than bẩn,” bà Khanh nói.

Khoảng ba năm trước đây, vào giữa tháng 7, hãng Reuters loan tin các công ty Trung Quốc tham gia xây dựng nhà máy nhiệt điện trị giá U$1.75 tỷ tại phía Nam Việt Nam. Đó là nhà máy nhiệt điện Vĩnh Tân 1 với công suất 1,200 MGW ở tỉnh Bình Thuận khởi công vào tháng 12 năm 2015. Tổ máy thứ nhất của Vĩnh Tân 1 đã được hoàn thành năm 2018, tổ máy thứ hai dự kiến sẽ đi vào hoạt động vào tháng 6 năm 2019.

Reuters còn cho biết đây là công trình đầu tư lớn nhất của Trung Quốc tại Việt Nam” với 55% vốn góp của Tập đoàn Điện lực Trung Quốc, trong đó có 5% là vốn góp của Tập đoàn Công nghiệp Than – Khoáng sản Việt Nam (Vinacomin).

Trong khi đó ngay tại Hoa Lục, Trung Quốc được đánh giá là nước đầu tư lớn nhất cho năng lượng tái tạo với tổng công suất 480 ngàn MW, chiếm 25% tổng công suất phát điện cả nước.

Việt Nam nhận rác thải

Mạng tin Bloomberg vào tháng 11 năm 2016 năm ngoái cho biết Chính quyền thành phố Thạch Gia Trang, thủ phủ của tỉnh Hà Bắc, Trung Quốc thông báo cắt giảm sản lượng đầu ra của nhà máy nhiệt điện cho đến cuối năm 2016. Và chỉ trong tháng 1 năm 2017, Trung Quốc đã huỷ 85 nhà máy đang trong giai đoạn xây dựng và quy hoạch ở 13 tỉnh.

Bà Nguyễn Thị Hằng, chuyên gia phân tích cơ sở dữ liệu của trung tâm phát triển Sáng tạo Xanh Green ID từng nhận xét về động thái này:

“Vì muốn tiếp tục phát triển, Trung Quốc phải chuyển công nghệ điện than sang các nước khác. Làm như vậy họ vừa xuất khẩu được công nghệ lại vừa giải ngân được vốn.”

Ông Đặng Hùng Võ, Nguyên Thứ trưởng Bộ Tài nguyên Môi trường cho biết chính ông cũng nghe rất nhiều ý kiến từ các chuyên gia cũng như người dân về vấn đề phát triển điện than ở Việt Nam. Ông đồng ý rằng việc phát triển điện than như hiện nay là một điều mà Việt Nam cần tính toán thật kỹ lưỡng.

“Bởi vì tác động xấu của điện than đến môi trường là khá mạnh, đặt biệt là phát thải khí nhà kính là lớn, rồi bản thân phương thức sản xuất điện từ than cũng không phải là hiệu suất cao,” ông Đặng Hùng Võ nói.

Có một thực tế, là Bắc Kinh đã đóng cửa nhà máy nhiệt điện than đá lớn cuối cùng của thành phố, nghĩa là lời hứa “đưa bầu trời xanh trở lại” của Thủ tướng Trung Quốc Lý Khắc Cường trong cuộc họp lập pháp cấp cao hồi đầu năm  2017 đã được quốc gia của ông thực hiện.

Nhưng câu chuyện tiếp diễn sau đó là Trung Quốc chuyển công nghệ điện than lỗi thời, gây ô nhiễm sang Việt Nam. Điều này khiến nhiều người nhớ đến phát biểu mạnh mẽ của ông Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc  sau thảm họa môi trường biển do Formosa gây ra: “Kiên quyết không vì lợi ích kinh tế trước mắt mà đánh đổi môi trường, cuộc sống bình yên của nhân dân.” (Kalynh Ngô)

TQ sau 40 năm cải cách: bài học nào cho VN?

Theo BBC-24 tháng 12 2018 

Bản quyền hình ảnhGETTY IMAGES

Image captionTranh cổ động về công cuộc cải cách kinh tế Trung Quốc

Người dân Trung Quốc rất tự hào về những thành tựu kinh tế nước này đạt được sau 40 năm cải cách kinh tế, nhưng cũng phải gánh chịu hậu quả về môi trường bị hủy hoại và cơ cấu văn hóa bị phá vỡ, theo các khách mời của Bàn tròn Thứ năm hôm 20/12 của BBC Tiếng Việt.

Nhà báo Tô Bình của BBC Tiếng Trung nhấn mạnh vào tác động của tăng trưởng kinh tế lên môi trường và xã hội Trung Quốc như một bài học lớn.

Trong khi đó, nhà báo độc lập Ngô Nhật Đăng từ miền Nam Việt Nam nhận xét Việt Nam dường như đang học cái hay nhưng cũng học cả cái dở của Trung Quốc.

Trung Quốc 'sẽ không tìm cách thống trị'

Cải cách TQ: từ đói nghèo lên 12 nghìn tỷ đô

Mỹ ra cú đánh 'tin tặc TQ' và đòi vào Tây Tạng

Image captionNhà báo Tô Bình của BBC Tiếng Trung

Người dân Trung Quốc nghĩ gì về thành tựu phát triển sau 40 năm

"Bắt đầu từ tháng 12/1978, Đảng Cộng sản Trung Quốc quyết định bắt đầu những thay đổi về chính sách mang tính chiến lược, khi ông Đặng Tiểu Bình trở lại quyền lực," nhà báo Tô Bình bình luận trong chương trình hội luận trên Facebook Live của BBC Tiếng Việt.

"Trong 40 năm qua, Trung Quốc đã có sự bùng nổ về tăng trưởng kinh tế, trở thành nền kinh tế lớn thứ hai trên thế giới và đưa hàng triệu người thoát khỏi cảnh đói nghèo. Mức sống của người dân được cải thiện. Người dân Trung Quốc tất nhiên rất tự hào về những thành tựu này nhưng chúng ta phải đặt chúng vào bối cảnh rộng hơn.

"Trước giai đoạn cải cách, người dân Trung Quốc phải trải qua hàng thập kỷ hỗn loạn về chính trị, thiếu tăng trưởng kinh tế, và thậm chí có nạn đói. Người dân thường phải sống cuộc sống khổ sở trong nhiều năm.

"Và cuối cùng, khi họ thoát khỏi 10 năm cách mạng văn hóa vào 1978, thì họ rất mừng khi được có một giai đoạn ổn định và phát triển."

Trung Quốc bắt giữ mục sư trước Giáng sinh

Chuyên gia pin TQ bị cáo buộc ăn cắp bí mật thương mại Mỹ

TQ: Công viên giải trí Thần Nông ủng hộ Huawei

Bản quyền hình ảnhVCG/GETTY IMAGES

Image captionThủ đô Bắc Kinh trong một đợt có cảnh báo ô nhiễm khói bụi đầu tháng 12/2018

Cái giá phải trả cho phát triển kinh tế

Tuy nhiên, Trung Quốc cũng phải trả giá cho mức độ tăng trưởng kinh tế rất cao, theo nhà báo Tô Bình.

Chính sách quốc hữu hóa trong giai đoạn đầu của "cải cách khai phóng" đã khiến rất nhiều doanh nghiệp nhà nước lớn phải đóng cửa, làm một số lớn người lao động ở các nhà máy mất việc.

"Hệ sinh thái và môi trường bị hủy hoại trầm trọng. Đó là sự thật mà chúng ta không thể chối cãi," bà nói.

Nhà báo Tô Bình lấy ví dụ về hiện tượng sương mù smog ở các thành phố phía Bắc Trung Quốc trong những tháng mùa đông là điều phổ biến. "Ký ức của tôi về Bắc Kinh là bầu trời trong xanh vào mùa đông. Điều đó giờ đây là chuyện rất hiếm gặp," bà chia sẻ.

Ô nhiễm môi trường là một cái giá rất lớn mà người Trung Quốc phải gánh chịu

Nhà báo Tô Bình, BBC Tiếng Trung

Câu hỏi nên lựa chọn phát triển hay môi trường cũng được nhiều người Trung Quốc tranh luận.

"Đối với những ai đã trải qua đói nghèo cùng cực hàng thập kỷ, liệu có công bằng khi họ lại phải tiếp tục chịu đựng cảnh ô nhiễm môi trường?

"Còn một số người lại theo quan điểm, ô nhiễm môi trường là cái giá phải trả, chúng ta sẽ xử lý hậu quả về môi trường sau. Họ tin rằng muốn phát triển kinh tế với tốc độ nhanh như vậy thì tất nhiên phải trả giá về môi trường.

"Ô nhiễm môi trường là một cái giá rất lớn mà người Trung Quốc phải gánh chịu," nhà báo Tô Bình nhận xét.

Bản quyền hình ảnhVCG/GETTY IMAGES

Image captionNhiều công nhân nhà máy bị mất việc khi các doanh nghiệp nhà nước lớn đóng cửa. (Hình minh họa).

Bài học nào cho Việt Nam từ kinh nghiệm đổi mới của Trung Quốc?

Nhà báo Tô Bình cho biết cá nhân bà quan tâm đến tác động của phát triển kinh tế lên xã hội Trung Quốc.

Bà nhận xét rằng cơ cấu xã hội cũ đã bị phá vỡ, nhưng một cơ cấu mới chưa được thiết lập để bắt kịp với tăng trưởng kinh tế trong nhiều mặt.

"Chẳng hạn, trong bốn thập kỷ qua, quá trình đô thị hóa đã khiến rất nhiều nông dân mất đất canh tác. Họ có cơ hội lên thành phố tìm việc, để lại đằng sau con cái, cha mẹ già. Ở châu Á, con cái thường chăm sóc cha mẹ già, và ở Trung Quốc chưa có chế độ an sinh. Ở các vùng nông thôn, ai sẽ là người chăm sóc người già? Cả cộng đồng đều bị ảnh hưởng. "

Bà Tô Bình cũng quan sát thấy sự bất bình đẳng trong xã hội ngày một lớn ở Trung Quốc.

"Đúng là nhìn chung Trung Quốc đã chuyển mình từ xe đạp lên xe hơi, nhưng có những người chuyển lên xe Ferrari trong khi nhiều người vẫn chỉ đi xe đạp."

Bản quyền hình ảnhGETTY IMAGES

Image captionNgười dân Trung Quốc chỉ đi xe đạp hồi 1978.

Nhà báo tự do Ngô Nhật Đăng thì cho rằng Việt Nam cần tránh 'cái dở' của Trung Quốc khi phát triển kinh tế không đi kịp với sự dân chủ hóa về mặt chính trị, đô thị hóa, văn minh kỹ thuật, điều mà theo ông đã phá vỡ cơ cấu văn hóa của Trung Quốc.

Ông dẫn lời một viên chức chính phủ Trung Quốc từng nói với ông:

"Với vị trí địa lý thuận lợi và một dân tộc thông minh như các bạn, nếu mở cửa thì các bạn sẽ phát triển rất nhanh, thậm chí còn nhanh hơn chúng tôi, nếu đi theo mô hình TQ thì chúng tôi có một lời khuyên: hãy học những cái hay và tránh xa những cái dở của chúng tôi."

Dường như Việt Nam đang học cái hay nhưng cũng học cái dở của họ và đây là điều chúng ta cần suy nghĩ.

Nhà báo Ngô Nhật Đăng

"Trong thập niên 90, khi Liên Xô và các nước XHCN Đông Âu tan rã, các nhà phân tích đã bình luận Trung Quốc sẽ tránh được khủng hoảng này và đi theo con đường mà họ đặt ra là Chủ nghĩa Cộng sản Thương mại. Các tập đoàn lớn được sự bảo hộ của nhà nước và theo kinh tế thị trường có định hướng XHCN.

"Trung Quốc đã theo đuổi tăng trưởng bằng mọi giá, và làm nảy sinh các vấn đề về môi trường, quan chức lũng đoạn hay tham nhũng. "

Tuy mỗi nước có bài học riêng và hướng phát triển riêng, ông Ngô Nhật Đăng cho rằng về tầm vĩ mô, Việt Nam đang đi theo hướng phát triển của Trung Quốc.

"Dường như Việt Nam đang học cái hay nhưng cũng học cái dở của họ và đây là điều chúng ta cần suy nghĩ," ông bình luận.