‘Chúng tôi không dùng bạo lực đáp trả bạo lực!’

Cát Linh, phóng viên RFA 2017-05-04  

Một cảnh sát cơ động Việt Nam, ảnh minh họa.  AFP photo

Những ngày qua, dư luận hầu như tập trung vào một đoạn video clip được truyền đi trên mạng xã hội về vụ việc một nhóm người hành hung ba người phụ nữ trong khi đang ở trong nhà trọ. Vấn đề được mọi người quan tâm nhiều nhất là bạo lực đang dần trở thành công cụ hành xử công khai trong xã hội.

Phẫn nộ

Rất nhiều bàn tán, kể cả những tranh cãi xung quanh sự việc. Rất nhiều lý do được dư luận đặt ra đối với sự việc này.

Nhưng phản ứng được quan tâm nhiều nhất, cũng như là lý do dẫn đến sự phẫn nộ nhiều nhất là nhận xét về một hành động “dùng bạo lực để hành xử với phụ nữ.”

Việc này làm cho cư dân mạng nhắc đến câu chuyện của mẹ con chị Hoàng Mỹ Uyên bị đánh đập khi đi biểu tình ngày 8 tháng 5 năm 2016.

Lý do thứ hai không nằm ngoài cơn bão giận dữ của mọi người, chính vì một trong ba người phụ nữ bị đánh đập rất dã man trong video đó là chị Lê Mỹ Hạnh, nhà hoạt động tích cực cho công cuộc xây dựng dân chủ, bảo vệ môi trường môi sinh, từng tham gia nhiều cuộc biểu tình đòi chống Formosa. Và một người ra tay hành hung nói rõ đối tượng bị đánh là ‘phản động’.

Thông điệp từ chính quyền

Dương Đại Triều Lâm, một nhà hoạt động, từ Sài Gòn cho biết sự khác biệt của lần này, một video clip được cho là do chính nhóm người đã ra tay hành hung ghi hình lại và đưa lên mạng xã hội, là khởi nguồn từ chính thông điệp của chính quyền đang gửi đến cho các nhà đấu tranh.

Theo nhận định của cá nhân mình, là họ báo đi một thông điệp rằng chúng tôi sẽ sử dụng bạo lực với những người hoạt động dân sự.
- Dương Đại Triều Lâm

“Theo nhận định của cá nhân mình, là họ báo đi một thông điệp rằng chúng tôi sẽ sử dụng bạo lực với những người hoạt động dân sự. Chúng tôi sẽ không sử dụng pháp luật để bảo vệ những người này. Chúng tôi sẽ sử dụng bạo lực để đàn áp những cuộc biểu tình.”

Không phải riêng chị Lê Mỹ Hạnh, mà những nhà đấu tranh dân chủ và những người tham gia biểu tình, tuần hành đã rất nhiều lần gặp trường hợp bị côn đồ đánh đập. Sự việc thường xảy ra ngay trong thời gian biểu tình hoặc bất cứ lúc nào ngoài đường phố.

“Việc biểu tình phản đối Formosa, yêu cầu đóng cửa là một việc làm không hề sai trên cả mặt pháp luật, hiến pháp, và cả đạo đức, rồi mặt yêu cầu chính đáng của người dân. Nhưng người ta không thể dẹp được nó bằng cách nào được, bằng cách cho quân đội mang các bộ đồng phục đi đàn áp.

Theo mình đây là một thông điệp. Thông điệp sẵn sàng đàn áp để bịt miệng người dân và những người hoạt động xã hội.”

Trường hợp nhà đấu tranh Đỗ Thanh Vân và Nguyễn Viết Dũng hôm 14 tháng 3 sau khi đi tưởng niệm vụ Thảm sát Gạc Ma ở Hà Nội; vụ chị Nguyễn Hương khi đi làm từ thiện ở Dak Nong, Quảng Trị ngày 22 tháng tư; vụ anh Trương Văn Dũng hôm 30 tháng tư khi quay video người dân giương biểu ngữ phản đối Formosa; vụ anh Nguyễn Peng mới hôm 1 tháng 5 ở Sài Gòn… là những ví dụ.

Nhà đấu tranh Lã Việt Dũng từng bị an ninh giả danh côn đồ đánh trong chiếc áo của đội bóng No U. AFP photo

Nguyễn Peng cho biết có lẽ đây là đỉnh điểm của tệ nạn bạo hành, bạo lực ở Việt Nam. Nói về lý do đã xảy ra vụ tấn công với ba người phụ nữ trong video clip vừa qua, anh cho biết:

“Tất cả những bạn trẻ, người đấu tranh dân chủ đã nhân rộng ra quá nhiều, họ không thể nào biết được hay theo dõi nhiều, nên họ dùng hành động đánh phủ đầu. Em cũng từng là một nạn nhân.”

Hồi xưa em có nghe những người đánh lén. Bây giờ họ khẳng định họ đánh, quay clip lại rồi đưa lên mạng, tức là họ phản kháng rất mạnh mẽ với dân đấu tranh, làm cho người đấu tranh hoang mang đi.”

Điều lo lắng Nguyễn Peng nghĩ đến là những người trẻ vừa cất lên tiếng nói sẽ bị hoang mang, chùn bước trước viễn cảnh nhức nhối của con đường họ vừa bước vào.

Công khai bạo lực

Đoạn video clips bạo lực được đưa lên Facebook Phan Hùng có cả những lời khẳng định lý do hành hung chị Lê Mỹ Hạnh và hai người phụ nữ khác: "Màn chào mừng thành viên cờ vàng 3 sọc đỏ Lê Mỹ Hạnh tại đất Sài Gòn! Còn thằng 3 que nào muốn xuyên tạc, kích động, lăng mạ lãnh tụ, bạo loạn lật đổ nữa thì cứ lên tiếng." (Facebook có tên Phan Hùng)

Theo mình đây là một thông điệp. Thông điệp sẵn sàng đàn áp để bịt miệng người dân và những người hoạt động xã hội.
- Chị Lê Mỹ Hạnh

Không những thế, khi dư luận phản ứng thì người lấy tên Phan Hùng đăng trên Facebook video cảnh đấm đá nạn nhân, trực tiếp đối diện thách thức với dư luận.

Nói về sự ngang nhiên thách thức dư luận của người này, Dương Đại Triều Lâm cho biết anh nghĩ rằng đây là một chiêu thức của nhà cầm quyền, khi không còn cách nào khác để ngăn chặn những lần lên tiếng của người dân. Anh gọi đây là “Dùng bạo lực để dập tắt đấu tranh”

“Theo nhận định của mình, sau hơn 1 năm qua, lực lượng chức năng đã rất mệt mỏi với những cuộc biểu tình với những quy mô khác nhau, lớn nhỏ khác nhau. Từ tập trung ở trung tâm thành phố đến các điểm chơi ở các tỉnh lẻ bên ngoài. Họ rất mệt mỏi với phương pháp biểu tình “hit and run”.

Điều này làm cho chính quyền rất mệt mỏi vì không biết dàn quân ở đâu để ngăn chặn những cuộc biểu tình quy mô nhỏ như vậy. Họ sử dụng bạo lực lần này và giữ lại hình ảnh của hung thủ đưa các clip đó”

Không dùng bạo lực chống trả

Trải qua ít ngày, vụ tấn công thật sự gây sốc cho rất nhiều người. Sự phẫn nộ của cộng đồng mạng xã hội không đề cập đến lý do chính trị hay lý do cá nhân nào khác. Mà thay vào đó, là sự bất bình trước tình trạng bạo lực, bạo hành vô pháp được công khai thực hiện trong xã hội.

Công an mặc thường phục làm hàng rào ngăn chặn người dân đến tòa án Hà Nội trong ngày xử luật sư Lê Quốc Quân, 2/10/2013. AFP photo

Không thiếu những đề nghị được đưa ra trên mạng xã hội như: “Hãy đến nhà của Phan Hùng xử theo luật giang hồ”, hoặc “Nợ máu phải trả bằng máu”…

Nhưng đối với các nhà hoạt động, họ có suy nghĩ khác.

Trên trang cá nhân của mình, Nguyễn Peng đưa ra lời kêu gọi: “Chúng ta hãy lên tiếng nói không với bạo hành của chính quyền Việt Nam đối với những nhà hoạt động bất đồng chính kiến về XHDS tại Việt Nam”.

Giải thích thêm về ý kiến của mình, anh nói:

“Em nghĩ không nên dùng bạo lực để phản kháng lại. Luật pháp. Việt Nam có một luật pháp nhất định trong khuôn khổ của Việt Nam. Nếu mình cảm thấy không được ở Việt Nam thì mình yêu cầu các toà quốc tế hoặc các bên như Liên Hiệp Quốc can thiệp cho mình chứ mình không nên dùng bạo lực để tấn công bạo lực.”

Peng nói rằng cũng như chiến tranh, thì người lính phía bên nào cũng phải chịu tổn thương và mất mát.

Nhà hoạt động Dương Đại Triều Lâm cũng thế. Anh không ủng hộ dùng phương cách bạo lực để phản kháng lại bạo lực.

“Nếu chúng ta sử dụng bạo lực để đánh trả bạo lực thì chúng ta sẽ rơi vào cái bẫy. Chúng ta sẽ đối đầu với thế mạnh nhất của họ là sử dụng bạo lực để đàn áp. Chúng ta phải bắt buộc nhà cầm quyền phải thực hiện các biện pháp bảo vệ pháp luật, khởi tố vụ án, đưa hung thủ ra trước ánh sáng. Công lý phải được thực thi. Phải bảo vệ nạn nhân, quyền chỗ ở, xâm phạm thân thể, bảo vệ tính mạng, tài sản, những điều đã được pháp luật công nhận.”

Nhấn mạnh thêm, Dương Đại Triều Lâm cho biết người dân hoàn toàn không có lợi nếu dùng bạo lực đáp trả, vì chính quyền có những công cụ đàn áp, có đầy đủ công an, quân đội.

“Còn chúng ta thì ngoài lòng yêu nước và tinh thần mong cho Việt Nam dân chủ thì chúng ta không có những vũ khí để chống lại những cái đó.”

Trên trang cá nhân của mình, Dương Lâm có đưa ra ý kiến tương tự :

Nếu mình cảm thấy không được ở Việt Nam thì mình yêu cầu các toà quốc tế hoặc các bên như Liên Hiệp Quốc can thiệp cho mình chứ mình không nên dùng bạo lực để tấn công bạo lực.
- Nguyễn Peng

- Các tổ chức XHDS ra tuyên bố sẽ kêu gọi tổng biểu tình trên toàn quốc phản đối bạo lực nếu cơ quan chức năng Tp HCM không xử lý vụ việc.

- Nhiều luật sư có uy tín đã lên tiếng và đang thực hiện các bước pháp lý cần thiết để đưa vụ việc ra ánh sáng, thực thi công lý.

- Cộng đồng mạng xã hội tiếp tục bức xúc, căm phẫn và lên án mạnh mẽ sự việc. Đồng thời truy tìm và chia sẽ thông tin về những kẻ gây ra sự việc.

- Báo chí lề dân lập tức vào cuộc ngay sau sự việc xảy ra với đầy đủ các dữ kiện cần thiết cung cấp cho bạn đọc. Báo chí thuộc quản lý nhà nước bắt đầu đưa tin.

Khớp với những lời đề nghị vừa nêu, một ngày sau khi đoạn video clip được truyền đi, người phát ngôn của Công an Thành phố Hồ Chí Minh đã lên tiếng, và truyền thông trong nước cũng chính thức đưa tin.

Cụ thể là mạng Báo Pháp luật thành phố Hồ Chí Minh vào ngày 3 tháng 5, dẫn lời trung tá Trần Văn Hiếu trưởng công an quận 2, nơi xảy ra vụ hành hung, cho biết đang điều tra làm rõ việc này.

Tin mới nhất cũng do cộng đồng mạng đưa ra vào tối ngày 3 tháng 5, Phan Sơn Hùng, người trực tiếp quay và đăng tải lên trang facebook cá nhân đoạn clip một nhóm người đột nhập nhà riêng, xịt hơi cay và hành hung dã man 3 người phụ nữ tại quận 2 chiều 2/5 đã bị bắt giữ trong đêm 3/5.

Chưa biết người bị bắt giữ sẽ bị kết tội như thế nào và quyền lợi của nạn nhân sẽ được bảo vệ ra sao. Chỉ biết rằng, khi được hỏi về liệu bài học mà tiên sinh Nguyễn Trãi đưa ra trong Bình Ngô Đại Cáo “Đem đại nghĩa để thắng hung tàn; lấy chí nhân thay cường bạo” có còn thích hợp trong xã hội ngày nay hay không? Các bạn trẻ vẫn cho rằng “chí nhân lúc nào cũng thắng bạo lực, bạo tàn”.

42 năm sau ngày 30.4.1975 qua cái nhìn của người trẻ

Cát Linh, phóng viên RFA 2017-04-20  

  Người Sài Gòn di tản hôm 29/4/1975.  AFP photo

Những người trẻ sinh ra sau khi chiến tranh chấm dứt có sự hiểu biết về ngày 30 tháng 4 năm 1975 như thế nào và họ nhìn thấy gì trong sự thay đổi của đất nước mấy mươi năm qua?

Cách gọi

Cứ đến tháng Tư của mỗi năm, tấm ảnh đen trắng về những đứa trẻ đứng nhìn ra ngoài ô cửa nhỏ xíu trong một chiếc phi cơ đã được tháo hết những băng ghế ngồi, trên mặt sàn máy bay thì chật kín những đứa trẻ khác đang nằm, ngồi lẫn lộn, lại xuất hiện trên các diễn đàn như một lời nhắc nhở…

42 năm, kể từ ngày 30 tháng 4 năm 1975, sẽ là quá nửa đời người với những cậu bé cô bé trong tấm ảnh ấy. 42 năm sau, họ sẽ nhớ lại ngày đó với một ký ức mang màu sắc của “số phận”, là cách nói của một người trên mạng xã hội khi xem tấm ảnh ấy.

Để cố tình xây dựng những sự học và truyền thông dối trá để mị dân. Khi hiểu ra thì rất đau khổ, gọi là vỡ oà cảm xúc.
- Sỹ Bình

Nhưng, với những người sinh năm 80, 90, sẽ là một thời đại hoàn toàn độc lập, về tư tưởng, thể chế, chung hơn hết là ý thức hệ.

Họ là những người được tiếp nhận từ ngữ mới, văn hoá mới, phong cách xã hội mới. Họ không trải qua giai đoạn gọi là “chuyển giao chế độ”. Chính vì vậy, không ít người ở lứa tuổi này nhìn về ngày 30 tháng 4 với một tâm thế hoàn toàn trung dung.

Sao Mai, thế hệ 9X, là một trong số những người ấy. Rất đơn giản, cô gọi đó là ngày giải phóng, theo văn hoá giáo dục mà cô được truyền dạy.

“Tức là thường thì từ khi đi học đến khi lớn lên, em được biết 30 tháng 4 là ngày giải phóng miền Nam thống nhất đất nước, ngày 1 tháng 5 là ngày Lễ Lao động. Nếu đi học hay đi làm thì sẽ được nghỉ hai ngày đó.”

Cụ thể hơn, nhưng cũng không kém phần đơn giản khi Sao Mai hiểu về ngày giải phóng.

“Ngày trước thì có thể là miền Bắc được giải phóng trước, không bị ách đô hộ cũng như không bị giặc ngoại xâm lấn chiếm, được hoà bình trước. Miền Nam thì vẫn phải chống chọi với giặc ngoại xâm, với kẻ thù. Ngày 30 tháng 4 là ngày đánh dấu mốc miền Nam cũng được hoà bình như miền Bắc và thống nhất đất nước.”

Không phải chỉ riêng Sao Mai, mà tất cả những ai trải qua nền giáo dục dưới mái trường Xã hội chủ nghĩa đều biết đến cách gọi của cụm từ “Giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước.”

Nguyễn Khang, một thế hệ 9X khác, từ Sài Gòn cho biết anh không xa lạ với cách nói ấy:

“Giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước, đó là theo quan niệm của em thời còn đi học.”

Còn cho đến bây giờ, Khang cho biết anh chỉ chấp nhận một nửa của cách gọi ấy, vì không thể phủ nhận sự thật là Nam, Bắc một nhà từ sau ngày 30 tháng 4 năm 1975.

“Còn cho tới thời điểm bây giờ, em gọi nó là ngày thống nhất đất nước. Gọi là giải phóng miền Nam thì không hợp lý vì không thể nào một thằng nghèo đi giải phóng một thằng giàu. Nhưng không thể phủ nhận được ngày đó là ngày thống nhất đất nước.”

Cũng chia ra hai thời điểm để có hai sự hiểu biết và chấp nhận, là ý kiến của Sỹ Bình, thế hệ 8X.

“Ở thời điểm ngày xưa, ngồi trên mái nhà trường đó, gọi ngày 30 tháng 4 là ngày giải phóng. Nhưng mãi sau này, hiểu ra được vấn đề, thì ngày 30 tháng 4 là ngày buồn của dân tộc Việt Nam. Là một ngày gọi là thấm máu, nhuộm máu quê hương. Người ta thường gọi là Tháng Tư đen.”

Tính chất

Bên trong một chiếc phi cơ của chương trình Babylift tháng 4/1975. Bên trong một chiếc phi cơ của chương trình Babylift tháng 4/1975.

‘Cái sự hiểu ra vấn đề’ đó được Sỹ Bình cho biết là từ lúc internet phát triển, truyền thông nhà nước và báo chí không còn là “nhà trường thứ hai” của người dân. Thay vào đó, các bạn trẻ như Sỹ Bình nói rằng họ đã tìm thấy “sự thật khác ẩn chứa trong đó”.

“Một cái ngày gọi là người Cộng sản Bắc Việt đã vào đánh cướp giết đất quê hương của người miền Nam. Những trận đánh mà cộng sản cho là giải phóng đó thì chính là những trận đánh giúp cho Tàu Cộng và Liên Xô.”

Cho dù các bạn trẻ ấy đều nhìn nhận có hai sự hiểu đến từ hai thời điểm khác nhau, dẫn đến hai cách gọi khác nhau, thế nhưng, theo Nguyễn Khang thì có một điều mà anh cho rằng không thể phủ nhận.

“Không phủ nhận là Cộng sản đã thắng. Việt Nam Cộng hoà đã thua. Nhưng những hệ luỵ của nó thì thật sự ngày đó là một ngày đen tối, một ngày đáng buồn.”

Còn với quan điểm của Sỹ Bình, anh nói rằng khi sự thật được phơi bày, nhìn quay lại những gì đã học, tất cả hoàn toàn được tô vẽ, cùng với sự trợ giúp của những ngòi bút mà anh gọi là “dối trá”

“Để cố tình xây dựng những sự học và truyền thông dối trá để mị dân. Khi hiểu ra thì rất đau khổ, gọi là vỡ oà cảm xúc.”

Nếu với Sỹ Bình là một cảm xúc vỡ oà đau khổ thì Nguyễn Khang gọi đó là “một ngày đau thương”:

“Bởi vì em biết được hệ luỵ, hậu quả của ngày đó, những người chết trong trại cải tạo. Em biết cuộc sống sau 1975 như thế nào, nên em biết được ngày đó là một ngày đau thương. Cái ngày không tồn tại luật pháp, thậm chí họ có thể giết người công khai mà không cần chờ đợi đến pháp luật….

Nếu mà không có ngày đó thì sẽ tốt hơn.”

Tích cực và tiêu cực

Những câu chuyện về cuộc chiến được vẽ lại trong sách vở hào hùng, oanh liệt thật sự đã lấy đi khá trọn vẹn niềm tin của thế hệ trẻ khi còn ngồi trên mái trường. Hình ảnh “cô du kích nhỏ giương cao súng” và “Thằng Mỹ lom khom bước cúi đầu” hay “ngọn đuốc sống Lê Văn Tám” từng là những hình ảnh tự hào đi trong tâm trí của những đứa trẻ hát quốc ca vào mỗi buổi sớm.

Niềm tự hào ấy trong trí nhớ của của các bạn trẻ, nó đã được xây dựng và lớn lên từng ngày với niềm tin đất nước mình “rừng vàng, biển bạc.”

Lính bắc việt trên những chiếc xe tăng tràn vào thành phố Sài Gòn sáng 30/4/1975. AFP photo

Không ít người thuộc thế hệ 8X, 9X, qua mạng internet, họ biết đến câu nói nổi tiếng của cố Tổng bí thư Đảng Cộng sản Việt Nam, ông Lê Duẩn từng tuyên bố nhân dịp Têt 1976, một năm sau ngày Giải phóng:

“Trong vòng mười năm nữa, mỗi gia đình ở Việt Nam sẽ có một radio, một Tivi và một tủ lạnh.”

Những thanh niên tham gia buổi nói chuyện trong bài viết này đều chưa ra đời vào thời điểm ông Lê Duẩn vạch ra tiêu chuẩn đời sống của một gia đình Việt Nam. Tuy nhiên, như Nguyễn Khang đã nói, anh không chấp nhận gọi là giải phóng miền Nam vì không thể nào một thằng nghèo đi giải phóng một thằng giàu.

Có lẽ qua kho tàng internet, Khang đã tìm hiểu cuộc sống của người miền Nam trước 1975 có được tủ lạnh và radio hay chưa.

Thế nhưng, chính Khang vẫn nhận thấy những điểm tích cực của cột mốc 30 tháng 4 năm 1975. Anh đưa ra cái nhìn có tính chất khá nhân sinh quan, đó là những mất mát trong chiến tranh sẽ không còn nữa.

“Ít nhất người dân không còn hoang mang khi mỗi sáng thức dậy thấy cái chết. Những chết chóc của chiến tranh sẽ không còn nữa. Không còn chiến tranh là mặt tích cực rồi.”

Thế nhưng, cũng theo Khang, bên mặt tích cực vẫn tồn tại những tiêu cực. Khang muốn nói đến cuộc bỏ phiếu bằng chân lớn nhất lịch sử Việt Nam.

“Hệ luỵ của vấn đề không còn chiến tranh lại khác đi. Không còn tự do. Không còn quyền được sống. Có người phải bỏ quê hương, bỏ cha mẹ, con cái để ra đi.”

Tuy nhiên, nói rằng cần phải nhìn nhận khách quan, Nguyễn Khang cho biết anh vẫn thấy có điểm tích cực trong 42 năm kể từ ngày 30 tháng 4 năm 1975.

“Sự thay đổi đến thời điểm bây giờ, giống như thời bao cấp thì không thể sống được. Hay nếu không thống nhất thì cũng giống như với Triều Tiên hay Hàn Quốc thôi.

Sự chuyển biến tốt nhất bây giờ là đã có những công ty nước ngoài vào. Việc mở cửa cho những công ty nước ngoài vào trong 42 năm vẫn là chuyển biến em cho là tốt nhất, để cho công ty nước ngoài vào đầu tư rồi dần dần cuộc sống người dân từ đó có những nhận thức khác đi.”

Còn cho tới thời điểm bây giờ, em gọi nó là ngày thống nhất đất nước. Gọi là giải phóng miền Nam thì không hợp lý vì không thể nào một thằng nghèo đi giải phóng một thằng giàu.
- Nguyễn Khang

Không đồng ý với ý kiến này, Sỹ Bình phản biện bằng cách đưa ra nhìn nhận ở nhiều khía cạnh khác trong xã hội hiện tại. Theo anh, không thể nhìn vào một góc phát triển của một sự vật mà có thể đưa ra đánh giá toàn diện. Sỹ Bình cho rằng cần phải nhìn thêm ở các vấn đề khác bên cạnh kinh tế.

“Không phải mình nhìn thấy xây dựng, giao thông, các quy trình kiến trúc hạ tầng đồ sộ mà nói phát triển được.

Ví dụ an ninh quốc phòng, tại sao người dân ngoài biển bị quân giặc Tàu cưới giết nhiều như vậy? Giáo dục thì học trò đánh nhau hội đồng gây tử vong hàng năm, hằng tháng. Y tế thì xuống cấp, trẻ em chết rất nhiều.

Tại sao lại có những ngôi nhà đồ sộ như vậy? thứ nhất, có thể của nhà đầu tư nào đó ở nước ngoài hoặc những nhà tham nhũng, tư bản đỏ dùng đồng tiền bất chính, lấy ngân khố của đất nước trái pháp luật để xây dựng lên những công trình cá nhân làm lợi ích riêng.”

Cuộc sống của người dân Việt Nam có thật như trong bài giảng là ‘dân giàu, nước mạnh’ hay không? Sự phát triển của xã hội Việt Nam như thế nào trong hơn 40 năm qua? Thế hệ trẻ có tự hào về một Việt Nam hùng cường từng ‘đánh cho Mỹ cút, đánh cho Nguỵ nhào” hay không? Câu trả lời“Không có gì phát triển ngoài hiểu biết của người dân về sự thật lịch sử sau 42 năm”, và “phải chi đừng có ngày ấy”, là nhận định chung của những bạn trẻ thế hệ 8X, 9X, những người được sinh ra và lớn lên khi chiến tranh đã chấm dứt.

http://www.rfa.org/vietnamese/programs/YouthForum/42-years-after-april-4-1975-through-young-generation-perception-04202017143209.html/04202017-ddbtre-cl.mp3

Vì sao họ hát nhạc đấu tranh?

Cát Linh, phóng viên RFA 2017-02-24  

 Hiệp Lê (trái) và Kim, chị họ của anh. Hình facebook

Gần đây, đoạn video clip về chàng thanh niên hát trên đường phố ca khúc “Việt Nam tôi đâu” của nhạc sĩ Việt Khang được loan truyền trên mạng xã hội với số người xem ngày càng nhiều.

Cát Linh trò chuyện với chàng thanh niên ấy để tìm hiểu vì sao các bạn trẻ ngày nay chọn hát những nhạc phẩm đấu tranh bị cho là “phản động” mà không lo sợ?

Ý nghĩa

Con phố Trần Quang Diệu, Hà Nội, chiều tối 20 tháng 2 vẫn bình thường như mọi ngày, cho đến khi hai chị em Kim và Hiệp xuất hiện.

Và chỉ trong vài giờ ngắn ngủi sau đó, đoạn video phát trực tiếp trên mạng xã hội Facebook về một thanh niên trẻ, hành nghề bán kẹo, hát rong trên đường phố, đang hát “live” bài hát “Việt Nam tôi đâu” của ca nhạc sĩ Việt Khang đã chiếm hơn 200 ngàn lượt người xem.

Không phải người xem chỉ khen thanh niên ấy có giọng hát hay mà phần nhiều mọi người bày tỏ lòng cảm phục vì anh đã hát một ca khúc bị cho là “phản động” ngay giữa đường phố.

“Bài hát hôm trước em hát ở đường phố thì nó rất ý nghĩa đối với em. Hôm ấy, em đã hát bằng tâm hồn, con tim của em. Em thấy từ ngữ trong bài hát ấy rất ý nghĩa và em rất thích.”

Đó là tiếng hát của Hiệp Lê, một thanh niên trẻ, hàng đêm bán kẹo hát rong trên đường phố Hà Nội.

“Em biết bài hát đó cách đây khoảng bốn năm, năm 2013. Cũng đã từng hát nhiều nhưng em không hát ở đường phố. Nghề của em thì bắt buộc em phải hát rất nhiều dòng nhạc khác nhau như nhạc trẻ, nhạc vàng, bolero…tuỳ vào khác. Nhưng em lại rất thích hát dòng nhạc của anh Việt Khang.”

Bốn năm tù là bản án mà nhạc sĩ Việt Khang phải chịu sau khi anh cho ra đời ca khúc “Việt Nam tôi đâu” và “Anh là ai?”. Việt Khang từng nói, anh viết hai nhạc phẩm này trong đời điểm tàu Bình Minh 2 và tàu Hải Kiên 2 của Việt Nam đang thăm dò dầu khí mà bị cắt cáp, người dân bị đàn áp khi xuống đường biểu tình ở Sài Gòn và Hà Nội.

Hai nhạc phẩm này đã làm nức lòng người Việt Nam, trong và ngoài nước. Nhiều năm qua, hai bài hát đã trở thành bài hát đấu tranh của người dân, thay họ nói lên tiếng nói chung của người Việt Nam. Mọi người đã cùng hát vang những lời ca này trong các cuộc đấu tranh đòi nhân quyền và dân chủ.

Nghề của em thì bắt buộc em phải hát rất nhiều dòng nhạc khác nhau như nhạc trẻ, nhạc vàng, bolero…tuỳ vào khác. Nhưng em lại rất thích hát dòng nhạc của anh Việt Khang.
- Hiệp Lê

Trong những người ấy, phần nhiều là các bạn trẻ. Họ hát khi xuống đường biểu tình, khi gặp gỡ nhau để chia sẻ về tình hình diễn biến của đất nước, trao đổi với nhau về con đường dẫn đến dân chủ, nhân quyền.

Cô gái trẻ tên Kim, người đồng hành với chàng thanh niên hát rong trên đường phố cho biết vì sao cô đến với thể loại nhạc này.

“Em nghe cách đây được mấy năm rồi. Em nghe của nhạc sĩ Việt Khang, đợt đấy anh bị bắt. Em nghe và ngẫm nghĩ trong nước này rất là đúng ạ. Kể cả bài Triệu con tim. Em rất thích nghe nhạc của anh Trúc Hồ và ca đoàn Ngàn Khơi.”

Triệu con tim là ca khúc của nhạc sĩ Trúc Hồ được người Việt Nam trong và ngoài nước biết đến đại diện của một tiếng nói cho nhân quyền Việt Nam. Rất nhiều người trẻ ở Việt Nam ngày nay biết đến và thuộc ca khúc này.

Sỹ Bình, cũng là một trong những người ấy. Không những một mà rất nhiều lần, anh đã cùng với bạn bè của mình hát những ca khúc đấu tranh mỗi khi có dịp gặp nhau.

“Vì cảm thấy bài hát đúng với thực trạng và có thể thay được lời muốn nói của nhiều người dân.”

Chàng thanh niên hát rong Hiệp Lê và cô gái tên Kim cho biết họ đến với dòng nhạc này vì cảm xúc của lời nhạc là trước tiên:

“Thứ nhất là lời nó hay, ý nghĩa, em thích. Nhiều người ở Việt Nam bị bắt vì không có tự do nhân quyền, tự do ngôn luận, tự do báo chí, tự do hội họp, nói chung là rất nhiều yếu tố.”

Không sợ

Hiệp Lê, bán kẹo hát rong trên đường phố Hà Nội bài Việt Nam Tôi Đâu của nhạc sĩ Việt Khang. Hình fb

Với nội dung truyền tải như thế, các ca khúc đấu tranh không phải dễ dàng đưa đến người nghe ở những chương trình biểu diễn có tổ chức hoặc được hát lên trên đường phố.

Thế nhưng, những người trẻ ấy vẫn hát say sưa như dàn đồng ca đang trình diễn trên sân khấu. Chỉ có khác rằng, sân khấu của họ là những nơi họ tuần hành đòi quyền sống, là thánh đường, là những buổi tiệc chúc phúc cho những đôi tân lang tân nương gặp nhau trong phong trào đấu tranh dân chủ; là đường phố rộng thênh thang không cần đến giá vé cao ngất trời.

Đó là nơi mà những bài tình ca truyền thống phải nhường chỗ cho các nhạc phẩm mưu cầu tự do dân tộc và quyền cho người dân Việt.

Và đó cũng là những nơi mà “sự cố, nguy cơ” bị bắt giam, tù đày sẽ đến với họ bất cứ lúc nào.

Thế nhưng họ không sợ.

“Dạ lúc ấy thì em không sợ. Đến bây giờ thì chưa có khó khăn gì với em.”

Sỹ Bình cũng thế. Anh nói “Không bao giờ sợ”, luôn cảm thấy “đầy hào khí mỗi khi hát”.

Em nghe cách đây được mấy năm rồi. Em nghe của nhạc sĩ Việt Khang, đợt đấy anh bị bắt. Em nghe và ngẫm nghĩ trong nước này rất là đúng ạ.
- Bạn trẻ Kim

Nếu Lịch sử Việt Nam có những vị anh hùng trẻ tuổi như Trần Quốc Toản, Thánh Gióng đã đánh đuổi giặc ngoại xâm bằng sức khoẻ, mưu lược và lòng yêu nước, thì ngày nay, Việt Nam có những thanh niên bày tỏ sự bất bình trước những bất công của xã hội bằng tiếng hát. Hơn ai hết họ hiểu rõ sự nguy hiểm có thể xảy đến bất cứ lúc nào, nhưng họ vẫn hát, vẫn chọn những ca khúc đấu tranh để nói lên tiếng nói của tuổi trẻ.

Những việc họ làm, những ca khúc họ hát được đón nhận rất nhiều tình yêu thương của người trong xã hội.

“Phải thế chứ, các anh hãy tiếp lửa cho các bạn trẻ thức tỉnh và biết bày tỏ lòng yêu nước mà các bạn trẻ đã ngủ mê rất nhiều năm nay.”

“Các em hát hay lắm, tuối trẻ Việt Nam quốc nội.”

“Hay, cứ mạnh dạn hát và nói lên sự thật bất công của xã hội”

“Hay lắm bạn à Việt Nam cần những bạn trẻ như bạn cảm ơn bạn.”

Mỗi đêm, con phố Tôn Thất Tùng, Trần Quang Diệu lại vang lên ca khúc Việt Nam tôi đâu, Anh là ai? của hai bạn trẻ bán kẹo hát rong trên đường phố.
http://www.rfa.org/vietnamese/programs/YouthForum/youth-people-sing-the-songs-of-activist-composers-cl-02242017115213.html/vi-sao-ho-hat-nhac-dau-tranh

Tết xưa, Tết nay

Cát Linh, phóng viên RFA 2017-01-25  

 Các bạn trẻ tặng quà một cụ già những ngày giáp Tết Đinh Dậu.  Ảnh do Nguyễn Phương gửi RFA 

 Tết ngày xưa

Đỗ Cao Cường, một thanh niên đang sống ở Sài Gòn nhớ lại miền Bắc quê của anh để thấy những sự khác biệt .

“Sài Gòn không khí nóng, không lạnh như miền Bắc. Ngoài Bắc bây giờ thì đang nhộn nhịp bán những cây đào, cây quất ngoài đường. Khung cảnh ở đây cũng không nhộn nhịp như ngoài kia, đi mua cây nêu, lá dong để gói bánh chưng…”

Không chỉ vậy, Cường còn nhận thấy Tết ngày nay khác hẳn ngày xưa. Anh nói mình thấy “Tết xưa con người sống quây quần, tình cảm, chân chất,tính cộng đồng thể hiện rõ nét hơn: thịt mỡ dưa hanh… pháo ngày têt có ý nghĩa xua đuổi tà ma, xua đuổi những điều xui xẻo, giờ chỉ là hoài niệm”

“Ngày xưa” mà Cường nói cũng không phải là xa lắm. Ngày đó có bao lì xì, có tiếng pháo nổ, có ông bà tổ tiên, có cha mẹ sum vầy, có những đêm ngồi canh nồi bánh chưng bánh dầy tượng trưng cho Trời và Đất mà chàng Lang Liêu từng bày trên mâm cỗ dâng lên vua cha.

Cái Tết “ngày xưa” của quê nghèo.

“Em còn nhớ… cái ngày xưa

Hàng dừa soi bóng mẹ em đi về

Cả năm mới được đồ thừa

Cả năm mới được mái nhà che mưa

Bà còng tóc đã lưa thưa

Ông còng móm mém múi dưa đưa bà

Bạn em có một  nỗi niềm

Xuân về áo mới, lì xì, pháo bông

Em đây cũng một nỗi niềm

Đêm hăm ba tết trông nồi bánh chưng

Cá chép em thả xuống đồng

Mang theo tâm sự đất nghèo quê em” (NỖI NIỀM NGÀY TẾT – Đỗ Cao Cường)

Tết ngày nay

Ngày nay, một đất nước sau hơn 40 năm đổi mới, với hơn 90 triệu dân và những màn trình diễn pháo hoa rực rỡ trong đêm giao thừa, những công trình nhớ ơn tiền tỉ… có làm cho thế hệ trẻ cảm thấy rạo rực chờ đón Xuân hay không? Họ có vui mừng hãnh diện hoà vào niềm vui lễ hội truyền thống của đất nước hay không?

Trong đêm 27 Tết, Huy Jos, một thanh niên ở thành phố Vinh, đang đang trên đường trở về nhà sau khi cùng nhóm bạn Công giáo của anh đi thăm và hỗ trợ người dân hai vùng biển bị ảnh hưởng bởi cơn ác mộng Formosa.

Là một trong những người đồng hành cùng người dân miền Trung đòi lại công bằng trong suốt thời gian qua, cho đến những ngày cuối cùng chuẩn bị bước sang năm mới, Huy cho biết anh vẫn không thể nhìn thấy không khí mùa Xuân đang cận kề.

Đối với em mừng xuân trên một đất nước nhiều dân oan, người dân còn bị bắt bớ, đánh đập, bỏ tù, không có nhân quyền – tự do thì không có ý nghĩa.
- Huy Jos

“Đối với em mừng xuân trên một đất nước nhiều dân oan, người dân còn bị bắt bớ, đánh đập, bỏ tù, không có nhân quyền – tự do thì không có ý nghĩa.”

Phero Nghĩa, một thanh niên trẻ ở Vinh, cũng là cựu TNLT cho biết từ năm 2009 đến nay, anh chưa tìm lại được cảm giác mong chờ mùa Xuân như những ngày còn nhỏ.

“Em  chưa có không khí Tết chị à!”

Nghĩa nhớ lại những ngày Tết giữa bốn bức tường của nhà tù cộng sản

“Bốn bức tường, lạnh lẽo, cô đơn, buồn tủi, nhiều cảm giác khó tả lắm”

Tưởng đâu sau khi kết thúc bản án tù giam, trở về với gia đình, anh sẽ có cảm giác vui mừng mong chờ giây phút đất trời giao hoà. Thế nhưng,

“Chả khác bao nhiêu, chỉ là gần gia đình hơn thôi, chứ trong tâm vẫn vậy khi nghĩ về anh em đang chịu cảnh tù đày, khi xã hội vẫn đầy bất công, và khi chế độ vẫn như xưa.”

Tết không đoàn viên

Cũng trong đêm 27 Tết, Nguyễn Phương, một thanh niên trẻ sống ở Sài Gòn trở về nhà lúc nửa khuya, sau khi tham gia công việc phát quà Tết cho bà con nghèo trong các quận ở thành phố. Anh nói không còn thấy không khí Tết như ngày xưa.

“Em có gặp một cô đẩy xe bán, em có hỏi cô là sao giờ này cô chưa nghỉ Tết. cô trả lời là năm nay làm ăn khó khăn nên ở lại buôn bán kiếm thêm nên cho hai đứa con về, hai vợ chồng ở lại kiếm thêm.

Cái ngày Tết ở Việt Nam là ngày quan trọng, ngày đoàn tụ của mọi thành viên trong gia đình nhưng khi ngày Tết mà mọi người phải ra đường bươn chải như vậy thì rất xót xa.”

Ngày Tết dân tộc được lưu giữ với khái niệm là ngày đoàn tụ, ngày của yêu thương, ngày bước qua 365 trang thời gian mới với đầy tràn hy vọng và vị tha. Thế nhưng, tháng cuối cùng (âm lịch) của năm cũ sắp kết thúc  và nhiều gia đình phải đón Tết trong cảnh thiếu vắng người thân, người thiếu vắng bạn, nhiều đứa trẻ thiếu hơi ấm của Mẹ, những câu chuyện ấy làm cho Phương không thể cảm thấy mùa Xuân đang ở quanh mình.

“Trước khi chị Nga bị bắt thì em cũng có một không khí Tết trong em, nhưng khi chị bị bắt đi thì em nghĩ tới 2 đứa nhỏ và cả 2 đứa con của Mẹ Nấm nữa. Cái tuổi của những đứa trẻ này rất nhỏ, giống như em ngày xưa vậy, em nghĩ cái cảm giác mấy đứa trẻ đón Tết mà không có mẹ bên cạnh. Chính quyền bắt bớ người phụ nữ này đúng vào dịp 24 Tết thì quá nhẫn tâm với hai đứa trẻ.”

Trao chút quà Tết cho người nghèo trên phố. Ảnh do Nguyễn Phương gửi RFA

Đó cũng là vì sao Huy Jos nói rằng anh không tìm thấy không khí Xuân trong những ngày cận Tết, vẫn không có một phấn khởi hay mong muốn tết trong bối cảnh hiện tại.

“Gần đây, các anh chị em bạn bè đã bị nhà cầm quyền bắt giữ và không thể đoàn viên bên gia đình. Đó là điều đáng buồn. Nhưng theo em thấy thì những anh chị em đã bị bắt đi nhưng trái tim vẫn còn ở lại với mọi người.”

Cựu tù nhân lương tâm Phero Nghĩa cũng thể không vui hơn

“Anh chị em bị bắt sát tết em buồn lắm”

Đỗ Cao Cường nhớ về những tiếng pháo nổ của Tết xưa để minh hoạ cho ngày hôm nay.

"Tết xưa pháo nổ trước hè - Tết nay pháo nổ lên xe vô tù"

“Tết nay họ bắt những người phụ nữ không một tấc sắt trong tay, với hình ảnh họ huy động một lực lượng hùng hổ bắt cô Cấn Thị Thêu, Mẹ Nấm, Trần Thị Nga, để lại đứa con 4 tuổi cho người mẹ già trông coi mà thật buồn, hôm nay chị Trần Thị Nga vào tù, bốn đứa con còn nhỏ xíu của chị rồi sẽ nương tựa vào ai? Năm hết, tết đến, mà con người trong cùng một nước lại đối xử với nhau như vậy, đối xử với người phụ nữ chỉ muốn đấu tranh ôn hòa, hợp pháp một cách bất nhân như vậy?”

Cái ngày Tết ở Việt Nam là ngày quan trọng, ngày đoàn tụ của mọi thành viên trong gia đình nhưng khi ngày Tết mà mọi người phải ra đường bươn chải như vậy thì rất xót xa.
- Nguyễn Phương

Từ cảm xúc này, một bài thơ do Cường sáng tác trong khoảng thời gian rất nhanh và được lan truyền rộng rãi trên mạng xã hội.

“Miền Bắc lại sắp vào đông

Hà Nam Phủ Lý trông mong điều gì?

Tết về có bánh chưng xanh

Cò con có mẹ, mái nhà có em

Ru con mẹ cứ ngậm ngùi

Ẵm con xuống phố, mẹ hô “độc tài!

Giấy vệ sinh… trả cho bà.

Nước bà không bán, đến bà bà cho”

Con nhỏ con chả biết gì

Nhưng sao cứ thấy diệu kỳ làm sao

Hôm nay mẹ đã đi đâu?

Để con nóng ruột, hết ra lại vào

Thằng em nó khóc cả chiều

Thằng anh thì khóc từ chiều đến đêm

Tết này ai dám sang chơi

Tết này ai dám mang cơi đựng trầu?

Tết này ai dám xông nhà

Tết này ai dám lì xì cho con?

Mẹ ơi mẹ phải về ngay

Bánh chưng còn đó, rêu phong phủ buồn

Em còn bé lắm mẹ à

Con còn nhỏ dại, mẹ về với con

À ơi… câu hát sớm mai

À ơi… câu hát đắng cay một đời

Mẹ người như cánh bèo trôi

Mẹ con khắc khổ gian nan một đời. (MẸ CON ĐÂU RỒI? - Đỗ Cao Cường – 22/1/2017)

Với tất cả những gì đang diễn ra trong xã hội, các bạn thanh niên ấy đã nhìn không khí Tết với ánh mắt và cảm nhận hoàn toàn khác những ngày còn nhỏ.

“Hồi còn nhỏ mình chỉ trong đến Tết để nhận lì xì hay được gia đình chúc tết, đưa đi chơi. Nhưng khi lớn lên là mình đã có những suy nghĩ về xã hội, những cái bất cập, sai trái trong xã hội này, mình thấy nó quá nhiều, nó làm cho mình suốt ngày chỉ suy nghĩ đến những điều đó, để cho mình làm cái gì đó để thay đổi xã hội này.”

Bánh chưng xanh, dưa hấu đỏ, cây mai vàng, cành đào tươi…vẫn còn đó trong mỗi gia đình Việt Nam vào ngày Tết cổ truyền. Nhưng tận sâu trong suy nghĩ của những thanh niên trẻ kia, họ vẫn mang nặng một nỗi buồn chung cho người dân Việt.

http://www.rfa.org/vietnamese/programs/YouthForum/vietnamese-lunar-new-year-now-n-then-cl-01252017102309.html/tet-xua-tet-nay

Giới trẻ biết về ngày mất Hoàng Sa như thế nào? ?

Cát Linh, phóng viên RFA 2017-01-18  

Người dân tưởng niệm 75 chiến sĩ hải quân bỏ mình trong cuộc hải chiến Hoàng Sa với Trung Quốc hôm 19/1/1974. Ảnh chụp hôm 19/1/2014 tại Hà Nội.  AFP photo Giới trẻ biết về ngày mất Hoàng Sa như thế nào? 

Họ đã biết bằng cách nào

Biến cố ngày 19/1/1974 cùng với 75 chiến sỹ hải quân QLVNCH tử trận trong trận hải chiến gìn giữ đảo Hoàng Sa do Trung Cộng xâm lược đã trở thành một ngày lịch sử đối với rất nhiều người dân Việt Nam.

Tuy nhiên, điều này chưa từng được giảng dạy trong những chương trình giáo dục lịch sử cho thế hệ trẻ sau này. Nhưng, những người trẻ ấy vẫn tìm đến lịch sử để biết về sự thật của lịch sử.

“Theo em được biết ngày 19 tháng 1 là ngày của trận chiến Hoàng Sa, Việt Cộng Hoà và Trung Quốc 1974. Cũng là ngày tưởng nhớ các tử sĩ đã hy sinh trong trận hải chiến 1974.”

Có những bạn qua truyền thông mạng, Facebook, họ đã biết về ngày này, như trường hợp của Thái Minh Hải từ Hà Nội, anh biết về biến cố từ những người bạn trên Facebook, khi họ đi tưởng niệm ở tượng đài Lý Thái Tổ và bị chính quyền ngăn cản.

“Ngoài ra em biết đến ngày này sau khi em nghe bài Vọng Nam Quan thì em có lên mạng tìm hiểu thì em biết ngày này là ngày kỷ niệm sự hy sinh của các chiến sĩ VNCH để bảo vệ biển đảo Hoàng Sa.”

Trường hợp của An Khang, đang làm việc ở Bình Dương, Sài Gòn cho biết anh chỉ biết và tìm hiểu về ngày này từ năm 2011, sau 1 sự kiện.

“Từ khi tàu Bình Minh 02 bị cắt cáp vào năm 2011 thì em mới bắt đầu tìm hiểu thêm về lịch sử, ngày này năm 1974 đã xảy ra một trận chiến.”

Nhiều lý do để chối bỏ

Sau khi tự tìm đến các tài liệu để biết vì sao lại có buổi lễ tưởng niệm cuộc hải chiến Hoàng Sa mỗi năm, những bạn trẻ này cũng hiểu cả vấn đề vì sao họ không được biết về mot65v sự kiện lịch sử trong những buổi học ở trường? Và vì sao hoàn toàn không có các công bố về những gì đã xảy ra ở Hoàng Sa, Trường Sa ngày 19/1/1974? Vì sao ngày này không được nhà nước VN ghi nhớ?...

“Sau khi tìm hiểu thì em thấy do chính quyền Việt Nam, cụ thể là đảng cộng sản Việt Nam phụ thuộc vào Trung Quốc trong cuộc chiến tương tàn giữa 2 miền. sau đó thì chính quyền Trung Quốc đã cướp biển đảo Trường Sa và Hoàng Sa thì chính quyền Việt Nam không dám le6nt iếng bảo vệ. Vì sự phụ thuộc quá lớn nên họ không dám công bố về cuộc chiến này hay sự mất mát của biển đảo.”

Một lý do khác, “mâu thuẫn với những gì họ truyền dạy trước đó”, đó là theo ý nghĩa An Khang, anh cho biết:

“Khi mà những hành động có yếu tố bảo vệ chủ quyền thì sẽ mâu thuẫn với những gì họ truyền dạy trước đó, nếu công bố ra thì sẽ ngoài ý muốn mà ban đầu họ đã tuyên truyền.”

Cũng với lý do không muốn ghi nhận những gì được cho là có ảnh hưởng của VNCH, đó là ý kiến của Peter Trần Sáng, từ Nghệ An.

Em biết đến ngày này sau khi em nghe bài Vọng Nam Quan thì em có lên mạng tìm hiểu thì em biết ngày này là ngày kỷ niệm sự hy sinh của các chiến sĩ VNCH để bảo vệ biển đảo Hoàng Sa.
- Thái Minh Hải, Hà Nội 

“Đảng Cộng Sản Việt Nam sẽ luôn luôn xem Việt Nam Cộng Hoà là kẻ thù, mà trong trận chiến đó thì VNCH đứng ra bảo vệ biển đảo nên chắc chắc ĐCS Việt Nam không lấy công lao đó để đưa vào lịch sử của đội ngũ Cộng sản.”

Hàng năm, người dân Việt Nam, các tổ chức XHDS đều tổ chức lễ tưởng niệm, dâng hoa tưởng nhớ các tử sĩ của trận hải chiến Hoàng Sa năm đó, thế nhưng tất cả đều bị quấy phá bằng những hành động như ngăn cản, giật vòng hoa, canh giữ không cho đến nơi làm lễ…

Nguyễn An Khang cho rằng những hành động đó bắt nguồn từ sự sợ hãi và họ tìm mọi cách làm cho sự lan toả của sự ghi nhớ ngày càng ít đi.

“Khi nhiều người tìm hiểu thì nhận ra rằng người lính (nguỵ) họ xả thân để giữ lấy biển đảo. Khi tìm hiểu rồi họ sẽ quay lại với những gì chính quyền truyền tải ngay từ đầu. thứ hai nữa Việt Nam và Trung Quốc đang có chiều hướng xích lại gần nhau hơn thì những vấn đề đó sẽ gây cho những người dân nghĩ khác, không phải những gì mà chính quyền mong muốn.”

“Em đồng ý với bạn Khang đó là chính quyền sợ người dân hiểu biết được vấn đề và sợ người dân biết được đâu là chính nghĩa, đâu là phi nghĩa, sợ họ biết được quá nhiều thông tin thì họ sẽ biết chính quyền cộng sản không phải là chính nghĩa như họ đã tuyên truyền.”

“Tối qua, tình cờ em xem lại tiểu sử của bà Nguyễn Thị Năm, em thấy là mọi quyết định của Đảng Cộng sản Việt Nam gần như từ trước đến nay đều dựa vào chính quyền Trung Quốc. Cho nên bất kể những gì liên quan đến vi phạm lãnh thổ VIệt Nam đều không được công bố rộng rãi.”

Luôn ghi nhớ

Những bó hoa hồng trắng tại tượng đài vua Lý Công Uẩn, tưởng niệm các chiến sĩ hải quân Việt Nam tử vong trong trận hải chiến Hoàng Sa hôm 19/1/1974. Ảnh chụp hôm 19/1/2014. AFP photo

Những bạn trẻ này là những người được sinh ra và lớn lên trong thời điểm gọi là “thời bình”. Những kiến thức về lịch sử, về xã hội mà họ được truyền dạy dưới mái trường không cảm phục được nhận thức của họ với tình hình thực tế. Do đó, chỉ từ một bài hát, một sự kiện tàu Bình Minh, hay từ những người bạn trên mạng xã hội lại có sức lan toả mạnh mẽ, khiến họ dấn thân vào cuộc chiến đi tìm sự thật.

“Em là người công giáo, luôn luôn được dạy những điều hay, sự thật. Từ năm 2005, nơi quê hương em sống xảy ra một sự kiện là chính quyền đàn áp đập phá đất đai của công giáo. Từ đó trong người em lúc nào cũng nôn nao về việc làm của chế độ. Từ năm 2014, ngày 18 tháng 5, em xuống đường biểu tình lần đầu tiên đòi lại biển đảo Hoàng Sa – Trường Sa. Từ đó em chú tâm tìm về lịch sử Việt Nam Cộng Hoà nhiều hơn.”

Khi đã tự thân tìm hiểu và biết về sự thật, họ càng muốn dấn thân, muốn tham gia nhiều hơn vào những sự kiện tưởng nhớ. Đối với họ, đó là lịch sử, không che dấu được.

“Mình phải biết ơn những người đã gây dựng nên đất nước, những người cho ta 1 tương lai, 1đất nước để sinh sống. Khi nhìn thấy hình ảnh trên mạng phản ảnh những cảnh công an, an ninh cản người dân đi tưởng niệm người đã hy sinh xương máu của mình, điều đó rất đáng buồn. em rất mong muốn ngày này đươc lan truyền rộng rãi hơn để thế hệ sau biết.”

Đảng Cộng Sản Việt Nam sẽ luôn luôn xem Việt Nam Cộng Hoà là kẻ thù, mà trong trận chiến đó thì VNCH đứng ra bảo vệ biển đảo nên chắc chắc ĐCS Việt Nam không lấy công lao đó để đưa vào lịch sử của đội ngũ Cộng sản.
- Peter Trần Sáng, Nghệ An

“Theo em, đó là lịch sử. Những ngày này, yếu tố lịch sử cần phải có những buổi lễ tưởng niệm, tri ân. Dù là lý tưởng đối lập nhau trong thời điểm đó, nhưng dù sao điều mà họ muốn là chiến đấu để bảo vệ mảnh đất này chứ không phải là chiến đấu vì lý tưởng đối lập với chính quyền hiện tại. Không nên vì 1 lợi ích của phe phái, 1 chiều hướng mà che đậy đi quá khứ, che đậy đi phần lịch sử đó. Trong tình hình hiện nay, người trẻ cần phải hiểu về đất nước.”

Mỗi một bạn trẻ ấy sẽ có cách thể hiện sự ghi nhớ của họ đối với những ngày lịch sử như thế. Có những người hoà mình vào buổi lễ tưởng niệm. nếu bị ngăn chặn không đến được thì họ viết những dòng cảm xúc như một cách tưởng nhớ. Với Peter Trần Sáng thì anh nhờ biển gửi đến những người tử sĩ chưa một lần biết mặt những đoá hoa tri ân.

“Trong ba năm trước đây thì hầu như năm nào, đến ngày này em cũng đi xuống biển để thả hoa, tưởng niệm những chiến sĩ đã hy sinh trong trận chiến ấy. Thật sự như bình thường bây giờ mình chưa có cảm xúc, nhưng khi xuống biển, thả hoa, nhìn xuống biển, mình tưởng tượng ngày xưa từng có một trận chiến như thế, cảm xúc nó dâng trào. Em thấy 1 sự việc như thế mà chính quyền cộng sản Việt Nam không dám ghi vào lịch sử thì đó là 1 sự tồi tệ nhất của các đảng phái đảng cộng sản. tồi tệ hơn nữa là khi người dân đi tưởng niệm thì họ vùi dập và đánh đập.”

Ngày này 43 năm trước, những người bạn trẻ hôm nay vẫn còn là những hạt bụi trong vũ trụ. 43 năm sau, họ xé rào ngăn cản để tìm về lịch sử và tri ân những người mà đối với họ, là những người đã gây dựng và bảo vệ đất nước.

http://www.rfa.org/vietnamese/programs/YouthForum/how-have-they-known-ab-day-19-1-cl-01182017123035.html/gioi-tre-biet-ve-ngay-mat-hoang-sa-nhu-the-nao

Văn hóa xin phép

Chân Như, phóng viên RFA 2016-07-21  

 Logo facebook bên ngoài một buổi họp báo Facebook Innovation Hub tại Berlin hôm 24/2/2016.  AFP photo

Kể từ ngày 15 tháng 8 năm 2016, tất cả các tác phẩm nhiếp ảnh tại Việt Nam trên mạng internet đều cần phải có giấy phép triển lãm do cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền cấp theo nghị định 72/2016 về hoạt động nhiếp ảnh do thủ tướng chính phủ ký ban hành. Liệu quy định này có đi quá đà với quyền tự do của người dân hay không, Chân Như trò chuyện cùng các bạn trẻ Việt Nam về vấn đề này.

Muốn kiểm soát mọi thứ

Chân Như: Chắc chắn các bạn ai cũng đã xem qua bản tin với hàng tít “phổ biến ảnh trên facebook cũng phải xin phép” của tất cả các báo chính thống trong nước vào ngày vừa qua, khi thủ tướng chính phủ ký ban hành nghị định về hoạt động nhiếp ảnh.  Và ông Vi Kiến Thành, cục trưởng cục Mỹ thuật nhiếp ảnh và triển lãm, đơn vị tham gia soạn dự thảo giải thích cho rằng “Về nguyên tắc là kể cả khi đăng ảnh trên Facebook mà có hình thức phổ biến, giới thiệu, quảng bá cho nhiều người thì vẫn phải xin phép”. Trước hết, các bạn đánh giá thế nào về nghị định này và việc xin phép như vậy có xâm hại quyền công dân không?

Lê Trí: Thực chất, em cũng chưa đọc rõ nghị định này. Tuy nhiên, nếu xem báo chí thời gian qua thì em thấy nghị định như vậy là can thiệp quá sâu vào đời sống riêng tư của người dân. Trước tiên, nếu muốn thì họ phải định nghĩa thế nào là ảnh có hình thức phổ biến, giới thiệu, quảng bá. Ví dụ như ảnh profile của facebook, đó thường là ảnh đặt chế độ xem là công cộng, như vậy cũng mang tính chất giới thiệu, tức là giới thiệu cho người khác biết cái tài khoản facebook đó là của ai, có hình dạng như thế nào. Như vậy mà cũng phải xin phép thì hơi phí thời gian và tiền của của xã hội.

Việt Nam có thể ban hành một luật lệ như vậy vì thực sự không có ai giám sát họ cả, họ tự làm và họ tự giám sát với nhau, nên sai sót nó mang tính hệ thống rất khó có thể sửa chữa được.
- Lê Trí

Tiến Toàn: Em được biết qua những trang mạng xã hội và báo chí, em thấy việc một khi muốn đăng hình ảnh hay quảng bá cho một việc gì đó, ví dụ những người bán hàng quảng cáo đăng kí hình ảnh như vậy thì có thể khi người ta quản lý sẽ thu được thuế để góp phần góp ích cho đất nước.  Còn những người đăng hình ảnh mang tính chất kêu gọi cộng đồng giúp đỡ như từ thiện, chẳng lẽ cũng đi thông báo để quản lý? Nếu không có những người đăng lên facebook hình ảnh về từ thiện thì làm sao có thể giúp đỡ cho những cảnh đời khó khăn hơn.

Trong khi đó, đất nước có bao giờ nhòm xuống được những cảnh đời khó khăn và đi đến tận nơi để trao tiền  hoăc những món quà để giúp cho những người đó hay không? Em thấy vô cùng bất công và làm cho quyền công dân của mình không được thoải mái. Vốn là một đất nước không được tự do và dân chủ rồi nhưng gò bó thêm những chuyện như vậy em cảm thấy giống như trở lại xã hội cũ như xã hội phong kiến vậy đó. Việc gì  cũng phải xin phép này nọ đâm ra đất nước giống như Bắc Triều Tiên.

Xuân Phúc: Dĩ nhiên là có xâm hại quyền công dân. Thật ra Việt Nam cũng muốn giống Trung Quốc, muốn kiểm soát hết mọi thứ từ rất lâu, nhưng ở Trung Quốc họ khó mà làm gì được vì số lượng người sử dụng quá nhiều, nên họ chọn cách chặn hết và phổ biến tiêu dùng các social network khác dưới sự giám sát của nhà nước.

Việt Nam cũng đã từng thử cấm, nhưng hầu như mọi người đều có thể tìm cách vượt tường lửa để vào, nên dần lại chuyển sang chuyện làm luật để dễ hợp thức hóa hơn thôi. Ở Việt Nam đi làm công chứng bản sao của giấy CMND đã lắm thủ tục. Giờ chờ đợi khi xin phép post ảnh lại khiến người ta dễ nản hơn và nó khiến người ta mất đi cái quyền riêng tư, quyền được nói của mình.

Thêm nữa, hơi lố bịch một tí nếu như nói là anh phải xin phép từng tấm ảnh post lên facebook  vì một ngày họ post lên hàng trăm, hàng ngàn tấm ảnh lên không lẽ tất cả cũng phải đi xin giấy phép hay sao?.

Điều luật mơ hồ

Chân Như: Sau khi cộng đồng mạng lên tiếng phản đối dữ dội và tất nhiên là có các bạn thì vào chiều ngày 14/7, cũng ông Vi Kiến Thành lại lên tiếng cho rằng hoàn toàn là sự hiểu lầm, xuất phát từ việc mọi người đọc không kỹ các điều khoản trong nghị định, và cho rằng chỉ áp dụng trong việc 1 cá nhân nào đó lập website riêng huy động gửi ảnh vào mới phải tuân thủ còn facebook là chuyện cá nhân nghị định không can thiệp.  Vậy cuối cùng thì ai là người hiểu lầm- cư dân mạng hay ông Vi Kiến Thành?

Tiến Toàn: Em nghĩ không ai hiểu lầm ai mà do tính chất của những người làm chức lớn thích nghĩ gì nói đó, những lời nói còn không chín chắn còn thua lời nói của một đứa con nít. Ông bà ta có câu nói “trước khi nói phải uốn lưỡi bảy lần”, còn những người này chợt suy nghĩ ra một cái là nói, nói thẳng nói nghiêng nói cỡ nào thì nói, ỷ quyền cao chức rộng muốn đưa ra gì nói cũng được.

Em nghĩ đây không phải là sự hiểu lầm của ai mà chỉ là suy nghĩ bất chợt trong đầu của những người đó, nhưng chẳng nêu ra được gì. Hoặc nữa là không chịu suy nghĩ kỹ trước khi nói, chứ không có sự hiểu lầm của cư dân mạng. Em nghĩ những người đó dựa vào chức lớn của mình muốn nói gì thì nói rồi bây giờ bị sức ép của cộng đồng mạng quá mạnh thì họ mới thay đổi ý kiến, mượn gió bẻ măng nói qua lại, và cuối cùng lỗi cũng không biết do ai.

Lê Trí: Theo quan điểm của em thì mình có thể thấy ở đây ông Thành đang nói theo kiểu bào chữa cho chính những phát ngôn của ông trước đây, có thể là do thấy dư luận phản ứng và có thể do chính ổng cũng chưa hiểu rõ nên giải thích sai nghị định. Nhưng trong lần giải thích này thì có thể hiểu rõ ý định của văn bản này. Tuy nhiên, nếu với nội dung như vậy thì cũng rõ ràng họ can thiệp sâu vào hoạt động cá nhân hay cộng đồng rồi.

Ví dụ có một người lập một open group hoặc một public fanpage thu thập ảnh của Saigon hoặc Hanoi chẳng hạn, mọi người vào xem cũng gọi là thưởng lãm, vậy cũng cần phải xin phép hay sao? Hay trang flickr, triễn lãm ảnh qua các group, cũng không thể xin phép. Tuy nhiên, mình nghĩ nghị định này khi ban hành thì sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến các forum, website trong nước nhiều hơn so với các cộng đồng mạng có server hoặc công ty đặt ở nước ngoài.

Hình ảnh chống đường lưỡi bò ở biển Đông trên một tài khoản facebook tiếng Việt chụp hôm 10/6/2011 tại Hà Nội. AFP photo

Xuân Phúc: Thật ra không có ai hiểu lầm cả. Người dân đã quá quen với thể loại luật lạ từ trên trời rơi xuống như kiểu hồi xưa bộ y tế có cái luật dưới 1m60 không được lái xe máy, rồi chuyện đi từ thiện thì cũng phải xin giấy phép... rồi cứ đưa ra kiến nghị kiểu làm đại đi, rồi bị phản đối lại im im cất đi tìm luật mới. Đây là câu chuyện không hề hi hữu về việc đưa đại làm bừa ở Việt Nam. Tức là đã đưa ra luật rồi nhưng bị nói thì sửa lại, rồi nói bị hiểu lầm, nói không rõ rang, đổ thừa cho báo chí viết sai, nhưng thật ra không có chuyện hiểu lầm gì cả mà chỉ là cách chống chế cho bản thân thôi.

Chân Như: Nói tóm lại là nghị định này vẫn còn rất mơ hồ mặc cho ông Vi Kiến Thành vừa giải thích. Theo các bạn thì vì sao tại Việt Nam lại có thể ban hành quy định một cách tùy tiện, không theo một luật lệ nào như vậy ? Liệu Chính quyền Việt Nam có đạt được lợi ích gì trong việc này không?

Em nghĩ không ai hiểu lầm ai mà do tính chất của những người làm chức lớn thích nghĩ gì nói đó, những lời nói còn không chín chắn còn thua lời nói của một đứa con nít.
- Tiến Toàn

Xuân Phúc: Thật ra việc đưa ra những  luật lệ ở Việt Nam chỉ xoay quanh hai mục đích đó là thu lợi và kiểm soát, luật này em  nghĩ họ muốn kiểm soát nhiều hơn. Giống như chuyện bưng bít thông tin biểu tình cá chết trên báo chí gần đây nhất, rồi sau nhiều lần người dân làm cho tới cùng thì cuối cùng lòi ra kẻ phạm lỗi là đúng như ban đầu không gì thay đổi theo cách họ bưng bít. Và thậm chí chuyện kinh doanh trên facebook do không quản lý được nên sắp tới họ cũng áp dụng luật vì bị gọi là phạm pháp và bị thu thuế.

Em nghĩ ban hành những quyền như vậy chỉ là nhằm mục đích bảo vệ lợi ích và kiểm soát của nhà nước mà thôi còn người dân thật sự họ không có được hưởng lợi từ luật này và cảm thấy họ không được bảo vệ. Thậm chí, luật họ ban hành rất rườm rà nhưng tại sao doanh nghiệp Việt Nam mỗi năm lại có rất nhiều người trốn thuế lách luật? Cả chuyện vụ hai thanh thiếu niên quá đói bụng chỉ giật một ổ bánh mì thì lại bị xử phạt tới hơn 10 tháng tù, rất tức cười và làm cho người ta càng thấy càng ngày những luật này chỉ ban hành bừa bãi và mục đích đảm bảo quyền lợi cho nhà nước.

Tiến Toàn: Tất cả các nước trên thế giới khi người ta muốn đưa ra một luật hoặc nghị định gì đó, người ta phải thông qua rất nhiều ý kiến của dân. Còn Việt Nam muốn đưa ra luật gì cũng được, xin tô đậm đó là “luật rừng”. Muốn bắt hay làm gì cũng phải có luật nhưng Việt Nam mình muốn là đặt luật và đó gọi là luật rừng, em được biết từ đó đến giờ là vậy rồi. Đó là ý kiến của em.

Lê Trí: Em cũng chưa đọc rõ nghị định, nhưng trước đây có một lần đọc văn bản luật, họ miêu tả các trường hợp phạm luật cụ thể, sau đó còn kèm theo một dòng là “các trường hợp khác”. Dòng đó vô cùng nguy hiểm vì nó để ngỏ cho những người chấp pháp khả năng suy diễn vô cùng phong phú, thế là nếu họ không vừa lòng bạn thì quanh đi quẩn lại bạn cũng có thể phạm luật khi bị họ suy diễn. Nó cũng thể hiện khả năng có hạn của người làm luật, soạn thảo luật khi sợ sai sót, thế là bỏ lửng một câu “các trường hợp khác” vào; Nó làm cho người dân rất bối rối không biết như thế nào là không phạm luật và thế nào là phạm luật.  Việt Nam có thể ban hành một luật lệ như vậy vì thực sự không có ai giám sát họ cả, họ tự làm và họ tự giám sát với nhau, nên sai sót nó mang tính hệ thống rất khó có thể sửa chữa được.

Không hiệu quả

Chân Như: Nhân chúng ta đang nói đến các nghị định và luật lệ được ban hành hàng năm, các bạn có nhận xét tổng quan ra sao về các quy định quản lý hành chính trong mọi lĩnh vực đời sống xã hội hiện nay tại Việt Nam?

Lê Trí: Xã hội thì luôn vận động, có những hành vi mới phát sinh thì họ cũng phải có luật để quản lý, nếu không thì xã hội cũng loạn thật. Tuy nhiên, thời gian gần đây, luật đưa ra bị người dân người ta phản ứng, một phần em nghĩ là trình độ học thức của mọi người đã nâng cao, mọi người có thể nói lên chính kiến của mình. Dân cũng có một khả năng phân tích sâu sắc hơn, cho nên họ nhận thức được cái nào trực tiếp ảnh hưởng đến đời sống của họ để lên tiếng. Mặt khác, cũng có thể do những người làm luật mới, họ không đủ kiến thức xã hội, kiến thức thực tiễn, lý luận khoa học nên khi đưa ra luật luôn bị sai sót và phải chỉnh sửa, gây tốn kém cho xã hội.

Khi mình đóng thuế nuôi bộ máy làm luật nhưng họ cứ làm sai thì vòng lập cứ xoay mãi thì tiền đó sẽ đi vào đâu? Bản thân em hiện tại cũng là người đóng thuế và em cảm thấy tiền thuế em bỏ ra đang bị lãng phí một cách vô ích, ví dụ như một đồng tiền thuế đóng thì phải được 0.9 đồng hiệu quả, còn hiện tại một đồng đó chỉ được 0.1 đồng có hiệu quả thôi.

Em thấy càng lúc việc quản lý đời sống xã hội tại Việt Nam càng lúc càng tệ mặc dù luật càng lúc càng nhiều không hề có hiệu quả.
- Xuân Phúc

Xuân Phúc: Chuyện luật lệ, quản lý hành chính cho dù có ban hành thêm nhiều luật nữa cũng chẳng giải quyết được gì, vì những luật đưa ra thứ nhất đọc vào là thấy không có lý rồi và việc quản lý hành chính đời sống nó cũng chẳng có gì thay đổi. Thậm chí, khi chúng ta làm những công việc rất nhỏ như là mình đi xin giấy tờ cũng phải tốn thời gian, rồi kể cả việc hộ khẩu. Thật ra trên thế giới chẳng ai dùng cuốn sổ hộ khẩu đó nữa ngoài Việt Nam, Trung Quốc và Bắc Hàn vì nó chẳng có lợi trong việc quản lý đời sống ngày nay cả.

Những chuyện cần làm thì nhà nước không làm, toàn làm những chuyện đâu đâu, thậm chí, đi bắt bán hàng rong trong khi có rất nhiều việc khác cần làm.  Em thấy càng lúc việc quản lý đời sống xã hội tại Việt Nam càng lúc càng tệ mặc dù luật càng lúc càng nhiều không hề có hiệu quả.

Tiến Toàn: Nhân chúng ta đang nói đến các nghị định và luật lệ được ban hành hằng năm, em xin trả lời là hằng năm Việt Nam đưa ra rất nhiều luật, mà nhiều luật đưa ra góp ích cho dân thì không nói làm gì, đưa ra càng nhiều luật mà nền kinh tế Việt Nam cũng không thể khá hơn và càng ngày càng đi xuống thì tốt nhất nên dẹp những luật đó đi. Nếu đưa ra những luật chính đáng (giống như ở Mỹ) có bao nhiêu tiểu bang thì mỗi tiểu bang đưa ra một luật rất nghiêm ngặt.

Việt Nam đặt ra chung một luật áp đặt dân, làm ra những luật mà nhiều khi em cảm thấy không xứng đáng và thích đáng. Đó là những suy nghĩ của em, em chỉ dám nói vậy thôi còn nói đụng chạm hơn về chính trị kinh tế thì em không dám nói thẳng tại vì em còn đang sống ở đất nước Việt Nam này, một nước gọi là không dân chủ nên em cũng không thể định chủ lời nói của mình.

Chân Như: Xin cám ơn ba bạn đã dành thời gian cho chương trình này.

http://www.rfa.org/vietnamese/programs/YouthForum/cultural-permission-cn-07212016145616.html/07212016-ddbtre-cn.mp3