Khai thác nước ngầm vô tội vạ và hệ quả

Gia Minh, PGĐ ban Việt Ngữ 2016-09-06  

Nước ngầm được bơm vào một ruộng lúa tại Ban Wat Sai, Thái Lan hôm 23/6/2015.  AFP photo

Chia sẻ nguồn nước dòng Mê kong giữa các quốc gia ven sông là vấn đề gây tranh cãi lâu nay mà các quốc gia liên quan vẫn chưa thể có giải pháp thỏa đáng. Nay lại có quan ngại về nguồn nước ngầm bị khai thác quá mức ở một nước cũng gây ảnh hưởng đến các quốc gia.

Hậu quả

Tổ chức có tên Circle of Blue vào cuối tháng 8 vừa qua trên mạng của tổ chứa này cho đăng bài của tác giả Brett Walton tựa đề ‘Groundwater shared by countries is knowledge void’, tạm dịch ‘Thiếu kiến thức về nguồn nước ngầm mà các quốc gia cùng chia sẻ’.

Mở đầu bài viết tác giả nhắc lại áp lực mà vùng đồng bằng Sông Cửu Long đang phải đối diện: chuỗi đập bậc thang trên thượng nguồn sông ở Trung Quốc chặn dòng nước và phù sa nuôi sống vựa lúa. Trong khi đó nông dân trồng lúa lại cần tăng nước tưới tiêu khiến tình hình trở thành một vòng lẩn quẩn không thể nào giải quyết.

Công tác quản trị nguồn nước là nhiệm vụ khó khăn đối với bất cứ quốc gia nào; thế nhưng trong trường hợp hai nước Việt Nam và Kampuchia thì công tác này càng khó khăn hơn khi mà hoạt động sử dụng nước của nước ngày sẽ gây tác động đến nguồn nước của nước kia.

Vấn đề không chỉ là nguồn nước mặt mà cả hệ thống nước ngầm dưới lòng đất. Một khi nước ngầm chỗ này bị khai thác quá mức thì chỗ khác cũng bị xuống thấp, bất kể thuộc lãnh thổ quốc gia nào. Khi mà tầng ngậm nước giảm sút thì chính dòng sông Mê kong cũng bị suy giảm vì tầng đó là một trong những nguồn cung cấp nước cho sông.

Theo đánh giá thì đặc biệt là nông dân ở cả hai quốc gia đều đang bơm nước ngầm lên để tưới lúa; thế nhưng biện pháp quản lý của hai nước đều không có. Đó chính là nguồn cơn của quan ngại ngày càng gia tăng.

Việc làm đó dẫn đến hệ quả là nước ngầm sụt sâu xuống làm cho mặt đất cũng bị ảnh hưởng. Và hiện nay tại nhiều vùng Đồng bằng Sông Cửu Long, mặt đất đang bị lún xuống.
- Tiến sĩ Lê Anh Tuấn

Hồi đầu năm nay, Đại học Stanford ở Hoa Kỳ, công bố nghiên cứu theo đó nếu diện tích đất canh tác thủy lợi ở Xứ Chùa Tháp tiếp tục tăng lên theo tốc độ như hiện nay, tức chừng 10% mỗi năm, thì tầng ngậm nước phía Việt Nam sẽ rút xuống, rồi dòng chảy Sông Mê kong cũng bị yếu đi. Tất cả sẽ dẫn đến mối nguy vào mùa khô cho chừng 1 triệu rưỡi người dân tại khu vực đồng bằng phải sử dụng nước giếng cạn để sinh hoạt. Ngoài ra một khi nước ngầm bị khai thác nhiều cũng khiến cho đất bề mặt bị sụt lún.

Một chuyên gia thủy văn hiện công tác tại Cơ quan Bảo vệ Môi trương Hoa Kỳ và có tham gia nghiên cứu vừa nêu, bà Laura Erban, đưa ra nhận định tình trạng mở rộng diện tích thủy lợi ở Kampuchia là một mối nguy tiềm ẩn chung cho nguồn nước xuyên quốc gia trong khu vực.

Bà này cũng bày tỏ quan ngại về nạn ô nhiễm arsen cũng như tranh chấp giữa các nước.

Tiến sĩ Lê Anh Tuấn, chuyên gia về biến đổi khí hậu tại Đại học Cần Thơ, có đánh giá về tình trạng nước ngầm tại khu vực này như sau:

“Theo một số dữ liệu mà chúng tôi có được thì nguồn nước ngầm tại khu vực Đồng bằng Sông Cửu Long đang có xu thế giảm dần. Tức mực nước ngầm sâu hơn, bị hạ xuống do khai thác nước ngầm càng ngày càng nhiều lên.

Lý giải cho tình trạng này như sau: trong những năm gần đây vào mùa khô Đồng bằng Sông Cửu Long phải đối diện với tình trạng thiếu nước và mặn vào sâu trong đất liền. Người dân ở vùng ven biển không còn nguồn nước nào khác nên họ phải gia tăng khai thác nước ngầm.

Việc làm đó dẫn đến hệ quả là nước ngầm sụt sâu xuống làm cho mặt đất cũng bị ảnh hưởng. Và hiện nay tại nhiều vùng Đồng bằng Sông Cửu Long, mặt đất đang bị lún xuống.

Đây là nguy cơ cần phải xem xét đến về lâu về dài.”

Khu vực Mê kong chỉ là một trong những nơi phải đối diện với thách thức về quản trị nguồn nước trên toàn thế giới.

Theo nhận định thì mặc dù có những chú ý ở cấp quốc tế cao hơn về mặt kỹ thuật cũng như chính trị suốt hơn một thập niên qua, thế nhưng vẫn chẳng có mấy tiến triển trong thỏa thuận giữa các nước nhằm phối hợp giám sát nguồn nước ngầm bên dưới biên giới của các quốc gia với nhau.

Một khi thiếu vắng những thỏa thuận như thế thì giới quản trị nguồn nước ngầm phải hoạt động trong tình trạng như bị mù và tầng ngậm nước quan trọng đối với nghề nông, cho các thành phố, sông ngòi cũng như hệ sinh thái đứng trước nguy cơ bị gây hại và ô nhiễm.

Tiến sĩ Lê Anh Tuấn nói về chuyện hợp tác giữa Việt Nam và Kampuchia trong lĩnh vực nước ngầm:

“Gần như là chưa vì thực sự chúng tôi chưa có số liệu trao đổi nước ngầm giữa Kampuchia với Việt Nam. Mặc dù chúng tôi cũng đoán rằng một phần nước ngầm ở Đồng bằng Sông Cửu Long được bổ sung từ một số vùng trữ nước như vùng Biển Hồ chẳng hạn…, hay một phần ở Tây Nguyên đổ xuống.

Nhưng thực ra hiện nay mối quan hệ giữa nguồn nước ngầm, khả năng bổ sung và mức độ  khai thác xuyên quốc gia giữa hai nước chưa có những nghiên cứu gì nhiều.

Chỉ có một số lưu ý của các nhà khoa học về chuyện này, chứ chưa có những hợp tác thực sự.”

Tiến sĩ Dương Văn Ni, một chuyên gia khác về các vấn đề Đồng bằng Sông Cửu Long, cũng trình bày thực tế hợp tác trong vấn đề nước ngầm:

“Chúng ta cũng có phát hiện sự liên kết nước ngầm trong một khu vực ví dụ như khu vực Đồng Tháp Mười, hay khu vực Tây Nam Sông Hậu. Tuy nhiên cũng không có nhiều tài liệu nghiên cứu để cho thấy sự liên thông nước ngầm ở Đồng bằng Sông Cửu Long với bên Kampuchia.

Lý do là nhiều năm nay chuyện nghiên cứu, kết hợp mang tính xuyên biên giới giữa nhiều quốc gia với nhau không được mạnh lắm trong lưu vực Sông Mê kong. Mỗi quốc gia chỉ nhìn vấn đề riêng của mình, không nhìn vấn đề toàn cục của cả vùng sông Mê kong.”

Một trạm bơm nước cho nông nghiệp tại California, Hoa Kỳ chụp hôm 30/7/2008. AFP photo

Tại Việt Nam, vấn đề nguồn nước ngầm cũng chưa được quan tâm thích đáng. Tiến sĩ Lê Anh Tuấn cho rằng những đơn vị chuyên ngành như nơi ông đang làm việc có đưa ra một số giải pháp cho tình hình nước ngầm ở khu vực Đồng bằng Sông Cửu Long như sau:

“Chúng tôi cũng đưa ra nhiều ý kiến về việc này. Thứ nhất, một mặt chúng tôi khuyến khích người dân trữ nước mưa trong mùa mưa để giảm áp lực sử dụng trong mùa khô.

Thứ hai khuyến khích người dân tiết kiệm nước hơn. Vì tâm lý của người dân hiện vẫn xem nước là tài nguyên ‘Trời cho’ nên họ xài hơi lãng phí.

Thứ ba chúng tôi cũng đề nghị những vùng ven biển thay đổi cơ cấu loại cây trồng. Thay vì sử dụng những loại cây trồng phải dùng nhiều nước như cây lúa qua những loại cây trồng ít sử dụng nước hơn.

Cuối cùng là gia tăng trữ nước trong mùa lũ hay mùa mưa: tức cho nạo vét những vùng trũng- sông rạch, ao hồ, để tăng lượng nước dự trữ. Việc này giúp giảm áp lực khai thác nước dưới đất.

Tuy nhiên thực sự cũng không thể giải quyết về lâu về dài. Một giải pháp mà chúng tôi đang hướng tới là giải pháp mà người ta gọi là ‘bổ cập nước ngầm’, tức lấy nước trong mùa mưa, lũ bơm lại xuống tầng ngầm để bổ sung để nước ngầm là nguồn dự trữ để khi không còn nguồn nào nữa thì mới dùng đến.”

Những thỏa thuận được đưa ra

Theo giới chuyên gia tình hình tệ hại hơn khi mà kiến thức khoa học quá nghèo nàn về chừng 600 tầng nước ngầm xuyên quốc gia cũng như các khối nước ngầm khác. Người ta chỉ mới phỏng đoán chứ không xác định chính xác được nơi nào đang có khả năng gây xung đột, bị ô nhiễm hoặc đang giảm sút.

Giáo sư Gabriel Eckstein thuộc Đại học A&M ở Texas , Hoa Kỳ, người chuyên nghiên cứu về luật nguồn nước than rằng nếu thiếu dữ liệu và kiến thức chắc chắn sẽ khó có thể tìm ra giải pháp cho vấn đề.

Tuy vậy, ngày nay nhờ vào vệ tinh và mức độ gia tăng giám sát nên tình trạng nguy hại của hầu hết những tầng ngậm nước lớn nhất trên thế giới cũng được phác thảo một cách chi tiết thêm hơn trước.

Đại Hội đồng Liên Hiệp Quốc vào mùa thu năm nay sẽ đưa ra thảo luận những nguyên tắc quản trị tầng ngậm nước và nước ngầm tại ba khu vực. Chú trọng thảo luận vào vấn đề hợp tác và dữ liệu.

Hiện nay đối với các dòng sông chung trên thế giới hầu như có được những qui định về mặt luật pháp, trong đó có công ước Liên Hiệp Quốc mang tính ràng buộc kể từ tháng 8 năm 2014 đối với 36 quốc gia đã phê chuẩn.

Một giải pháp mà chúng tôi đang hướng tới là giải pháp mà người ta gọi là ‘bổ cập nước ngầm’, tức lấy nước trong mùa mưa, lũ bơm lại xuống tầng ngầm để bổ sung để nước ngầm là nguồn dự trữ để khi không còn nguồn nào nữa thì mới dùng đến.
- Tiến sĩ Lê Anh Tuấn

Chỉ riêng trong thế kỷ 20, có hơn 145 thỏa ước về các lưu vực sông đã được ký kết. Trong khi đó đối với các tầng ngậm nước chỉ có chưa đầy 10 thỏa thuận chính thức và không chính thức mà thôi. Cụ thể đó là hai thỏa thuận ở Bắc Phi đối với tầng ngậm nước khu vực Nubia và tây bắc Sahara tạo điều kiện cho hoạt động chia sẻ thông tin.

Thỏa thuận được ký kết vào năm 2015 giữa Jordan và Ả Rập Xê Út qui định cấm khai thác nước ngầm tại những khu vực bảo vệ của tầng nước ngầm Al-Sag/Al-Disi. Đây được cho là thỏa thuận đầu tiên của dạng này.

Thỏa thuận về tầng nước ngầm Guarani dưới các nước nam Mỹ Argentina, Brazil, Paraguay và Uruguay cũng được ký nhưng chưa được 4 quốc gia này phê chuẩn.

Chỉ có tầng nước ngầm Genevese nằm dưới hai nước Pháp và Thụy Sĩ là có một thỏa thuận quản trị thật sự. Thỏa thuận quản trị tầng nước ngầm này được ký kết vào năm 2007. Thỏa thuận qui định mức giới hạn khai thác hằng năm và được giám sát bởi một ủy ban hỗn hợp Pháp- Thụy Sĩ.

Giới quan sát cho rằng khi các nhà kỹ thuật và khoa học làm việc với nhau vấn đề không mấy phức tạp, họ sẵn sàng chia sẻ thông tin cho nhau; thế nhưng các nhà chính trị thì vẫn khó có thể thông hiểu vì quyền lợi chung mà phải hợp tác với quốc gia láng giềng của họ.

Một câu hỏi lớn là trong số hằng trăm khu nước ngầm trên toàn thế giới hiện chưa có thỏa thuận quản trị thì khu nào cần phải nên thương thảo trước.

Giám đốc Trung tâm Thẩm định Tài nguyên Nước ngầm Quốc tế- IGRAC, ông Neno Kukuric, cho rằng khó có thể xác quyết phải cần có bao nhiêu thỏa thuận khi mà chúng ta không biết gì về tình trạng của nhiều nơi ngay trong lòng đất.

Đối với một tầng nước ngầm ở nơi không có con người sinh sống hoặc chưa gặp nguy cơ ô nhiễm thì chỉ cần giám sát chứ không phải đến mức cần có những thỏa thuận quản trị chính thức.

IGRAC cho phát hành bản đồ toàn cầu về những tầng nước ngầm và dự án của tổ chức này được Liên Hiệp quốc hỗ trợ. Bản đồ đầu tiên được phát hành năm 2009 với những phát thảo khoanh vùng, và nay là vạch rõ phân định biên giới.

Về mặt luật pháp quốc tế trong chia sẻ nguồn nước ngầm, thông tin nêu rõ vào năm 2002, Ủy ban Luật Quốc tế bắt đầu làm việc về những tầng nước ngầm xuyên biên giới. Đến năm 2008 đưa ra 19 dự thảo. Những dự thảo đó được Đại hội đồng Liên Hiệp Quốc bàn vào năm 2011, 2013 nhưng không đạt được tiến triển nào, nay lại được đưa vào chương trình nghị sự.

http://www.rfa.org/vietnamese/programs/ScienceAndEnvironment/groundwater-shared-b-countries-is-knowledge-void-gm-09062016142945.html/09062016-khmt-gm.mp3

Bao giờ biển có thể sạch như trước?

Gia Minh, PGĐ ban Việt Ngữ 2016-08-30  

Bãi biển Phan Rang hôm 17/6/2015.  AFP photo

Khi nào vùng biển tại khu vực 4 tỉnh miền trung Việt Nam bị hóa chất độc hại của công ty gang thép Formosa thải ra làm ô nhiễm sẽ trở lại sạch như xưa?

Đây là câu hỏi lớn tiếp tục được nêu ra dù rằng cơ quan chức năng Việt Nam vào ngày 22 tháng 8 vừa qua công bố nước biển vùng ô nhiễm nay cơ bản đã sạch.

Giới khoa học trả lời ra sao cho câu hỏi mà nhiều người, nhất là dân trong vùng chịu tác động, vẫn nêu ra hằng ngày kể từ khi thảm họa giáng xuống họ từ đầu tháng tư cho đến nay?

Chờ biển tự làm sạch

Thông tin về thảm họa môi trường bởi hóa chất độc mà Formosa thải ra biển gồm kim loại nặng, cyanur, phenol… kể từ đầu tháng tư vừa qua được truyền thông loan đi là gần 100 tấn cá, hải sản đủ loại tấp vào dải bờ biển hơn 200 kilomet thuộc 4 tỉnh Hà Tĩnh, Quảng Bình, Quảng Trị, và Thừa Thiên- Huế.

Ngư dân lặn xuống đáy biển thấy cơ man nào là hải sản chết cũng như san hô bị chết trắng.

Chính phủ Hà Nội giao nhiệm vụ cho Hội đồng Khoa học mà theo từ của Bộ Tài nguyên- Môi trường là huy động được một đội ngũ chuyên gia hùng hậu; rồi mời cả chuyên gia nước ngoài cùng tham dự để xem xét, phân tích mức độ, qui mô ô nhiễm.

Sau gần 5 tháng, theo đánh giá của Bộ Tài nguyên- Môi trường thì nước biển tại 4 tỉnh nay cơ bản đã an toàn.

Kết luận được nêu ra trong báo cáo của Bộ Tài Nguyên- Môi trường nêu rõ ‘với sự kiểm soát chặt chẽ các nguồn phát thải từ đất liền, và do cơ chế làm sạch tự nhiên của môi trường, hàm lượng các chất ô nhiễm từ sự cố môi trường đang có xu hướng giảm theo thời gian’.

Còn số lắng xuống trầm tích thì nằm ở đó chứ đi đâu và người ta cũng chỉ nói trong trầm tích chứ có nói trong nước đâu. Bây giờ nói xử lý biển thì khó lắm, lâu lắm!
- GSTS. Trần Tứ Hiếu

Giáo sư- tiến sĩ Trần Tứ Hiếu, khoa Hóa, Đại học Khoa học- Tự nhiên Hà Nội, đồng ý với giải thích cho rằng môi trường tự nhiên có cơ chế tự làm sạch như trong báo cáo của Bộ Tài nguyên- Môi trường; tuy nhiên ông nói rằng quá trình đó phải rất lâu mới có thể đạt được:

“(Hóa chất) trôi đi và sóng… pha loãng dần ra chứ nếu đứng im thì còn lâu. Nhờ được phân tán đi thôi chứ đâu có ai lọc hay làm gì mà biết được.

Trong điều kiện tự nhiên nó pha loãng dần thì người ta gọi là làm sạch tự nhiên; ngoài ra nay không thải thêm ra nữa. Do đó người ta nói là nước sạch có thể tắm và nuôi hải sản được chứ người ta không nói cá ăn được. Những con cá bị nhiễm rồi mà còn nằm trong con cá đó thì vẫn ở đó, cá không chết vì nhiễm lượng ít.

Còn số lắng xuống trầm tích thì nằm ở đó chứ đi đâu và người ta cũng chỉ nói trong trầm tích chứ có nói trong nước đâu.

Bây giờ nói xử lý biển thì khó lắm, lâu lắm!”

Cần sự can thiệp của con người

Tiến sĩ Nguyễn Hữu Đại, thuộc Viện Hải Dương Nha Trang, cũng đưa ra nhận định của bản thân qua những thông tin ghi nhận được trên truyền thông chính thức của Nhà nước và cho rằng ngoài qui trình tự làm sạch của thiên nhiên, cần phải có tác động của con người thì mới có thể dọn sạch ô nhiễm:

“ Cục An toàn Thực Phẩn vẫn nói hàm lượng những chất độc hại vẫn cao hơn mức cho phép. Qua mẫu cá do dân đánh bắt được về qua xét nghiện vẫn thấy cyanur, phenol vẫn cao. Ở một số nơi mức kim loại nặng vẫn cao hơn mức cho phép. Nên Cục An toàn Thực phẩm vẫn nói chưa đạt chuẩn an toàn về thực phẩm.

Hàm lượng mà những hải sản này nhiễm chưa đủ gây chết chúng nhưng vẫn ảnh hưởng đến sức khỏe của con người. Hải sản đánh bắt về không bán được và nhất là số mua đông lạnh nay không ai mua.

Tôi thấy tại những bãi ngang người dân vẫn chưa nuôi. Chuyện làm sạch môi trường cần phải theo dõi, kiểm soát, quan trắc thường xuyên xem mức độ biến động ra làm sao.”

Sự lên tiếng mạnh mẽ về môi trường của thủ tướng

Sau thảm họa môi trường do công ty gang thép Formosa Hà Tĩnh, gây nên, chính phủ Việt Nam tỏ ra cứng rắn hơn khi lên tiếng tại những cuộc họp về môi trường.

Vào ngày 24 tháng 8, ông thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc nói rằng nay không thể vì lợi ích kinh tế trước mắt mà hy sinh môi trường và cuộc sống bình yên của người dân. Những đơn vị nào gây ô nhiễm môi trường cần bị đóng cửa.

Khi đến dự hội nghị xúc tiến đầu tư tại tỉnh ven biển khu vực nam Trung bộ là Ninh Thuận, ông này cũng lặp lại và phải tiến hành qui hoạch khu vực bờ biển cho đồng bộ, không để tình trạng băm nát, chia lô bán nền dọc bãi biển.

Tuy nhiên cũng tại Ninh Thuận, cơ quan chức năng Việt Nam mà cụ thể là một lãnh đạo vụ chuyên môn của Bộ Công Thương xác nhận dự án khu liên hợp luyện cán thép do Tập đoàn Tôn Hoa Sen đề xuất tại Cà Ná tỉnh Ninh Thuận đã được chấp nhận chủ trương đầu tư. Bộ này đang tiến hành bổ sung dự án vào qui hoạch và hoàn thiện trong tuần lễ qua.

Đây được nói là siêu dự án với số vốn đầu tư hơn 10 tỷ đô la Mỹ, công suất được nói là 16 triệu tấn/năm.

Thông tin còn cho biết thêm là khu liên hợp luyện cán thép Cà Ná theo kế hoạch dự tính sẽ được tiến hành theo nhiều giai đoạn cho đến năm 2025-2030.

Cảng cá tại Phan Rang, tỉnh Ninh Thuận, Việt Nam. AFP photo

Công nghệ được sử dụng là công nghệ lò cao mà vị chủ tịch Hiệp hội Thép hiện nay, ông Phạm Chí Cường cho rằng đối với dạng công nghệ này không chỉ phải kiểm soát xả thải ra môi trường giống như nhà máy gang thép Formosa Hà Tĩnh mà còn liên quan đến khí thải, hiệu ứng nhà kính…

Đối với nhà máy Formosa Hà Tĩnh sau khi gây ra thảm họa môi trường tại 4 tỉnh miền Trung như được nói đến lâu nay, vào ngày 28 tháng 6 vừa qua, phó giáo sư- tiến sĩ Trịnh Văn Tuyên, viện trưởng Viện Công nghệ- Môi trường thuộc Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam phát biểu tại hội nghị do tỉnh Hà Tĩnh tổ chức rằng đã có một nhà máy luyện cốc được xây dựng và sắp tới một lò khác nữa sẽ ra đời.

Ông này cho rằng Formosa Hà Tĩnh mỗi ngày sản xuất khoảng 2 ngàn tấn cốc. Cứ mỗi tấn cốc sẽ phát ra chừng 0,6 tấn nước thải như thế cứ mỗi ngày nhà máy xả ra khoảng 1000- 1200 mét khối nước thải ô nhiễm. Nếu số nước thải này không được xử lý thì sẽ có một tấn phenol thải ra biển mỗi ngày.

Tuy nhiên phó giáo sư- tiến sĩ Trịnh Văn Tuyên cho rằng gần đây hệ thống xử lý nước thải sinh hóa của nhà máy đã gần đạt chuẩn, nên chỉ còn xả ra hơn 1 kilogram phenol.

Tin tưởng của nhà khoa học

Phó giáo sư- tiến sĩ Nguyễn Thị Huệ, phó viện trưởng Viện Công nghệ Môi trường, tỏ ra tin tưởng về sự giám sát chặt chẽ của các cơ quan chức năng trong xả thải của những nhà máy như Formosa, bà n vcói:

“Do yếu tố về giám sát của Việt nam ngày càng chặt chẽ hơn tôi hy vọng nước biển ngày càng tốt hơn, chất lượng cũng tốt hơn.

Vấn đề này thực ra phải có tác động của rất nhiều yếu tố về con người, giám sát, về ý thức thải ra nước biển. Việc giám sát chất lượng nước theo tôi là nên làm và ngày càng phải có tần suất chặt chẽ hơn.

Viện chúng tôi cũng tham gia giám sát môi trường nước nói chung và cả môi trường không khí.”

Tiến sĩ Nguyễn Hữu Đại bày tỏ sự lo lắng khi chưa thấy có biện pháp cụ thể nào được đưa ra, ngoài việc chờ cho biển tự làm sạch. Ông trình bày:

“Theo tôi bây giờ cần phải có những phương pháp làm giảm các chất độc đi vì chúng còn nằm đó thì khó lắm. Người ta nói đến việc tự làm sạch nhưng những chất như cyanur thì tự làm sạch bằng cách nào? Khó lắm.

Phải có tác động gì đó của con người chứ chúng lắng xuống dưới đáy rồi. Bộ Tài Nguyên- Môi trường nói ( chất độc) đã lắng xuống dưới đáy rồi, nằm ở đó. Hình ảnh cho thấy những lớp nhầy, huyền phù dưới đáy. Nếu có dòng chảy nào thật mạnh đưa chúng đi xa thì may ra; chứ tôi chưa thấy tác động nào của con người vào cả.

Người ta chỉ quan trắc và xem xét mức phát tán ra. Người ta cũng chờ đợi thôi chứ chưa thấy tác động nào của con người vào.

Do yếu tố về giám sát của Việt Nam ngày càng chặt chẽ hơn tôi hy vọng nước biển ngày càng tốt hơn, chất lượng cũng tốt hơn.
- PSG TS. Nguyễn Thị Huệ

Tôi chưa hình dung ra con người phải tác động vào như thế nào; chưa biết công nghệ nào có thể giải quyết được chất độc lắng xuống dưới đáy.”

Theo tiến sĩ Nguyễn Hữu Đại thì vấn đề là một bài toán nan giải khi mà cá, hải sản tích lũy độc chất với lượng nhỏ từ từ không đến mức làm cho chúng chết ngay.

Số này được bắt lên và đưa đến những nơi khác như ngay cả thủ đô Hà Nội, nơi mà giáo sư tiến sĩ Trần Tứ Hiếu thừa nhận vẫn có người tiêu thụ cá biển mà không biết rõ xuất xứ từ đâu.

Hầu hết những người dân tại vùng ô nhiễm như Vũng Áng, Hà Tĩnh thì cho biết dứt khoát họ không hề ăn cá đánh bắt gần bờ về. Dù những bộ Tài nguyên- Môi trường, Nông nghiệp- Phát triển Nông thôn có thông báo gì họ cũng chưa thực sự tin tưởng. Theo họ nguồn xả thải đã thừa nhận hành vi thải chất độc ra biển là Formosa cần phải bị đóng cửa để dứt hẳn nguy cơ như hồi đầu tháng tư vừa qua.

Các nhà khoa học quan tâm thì tiếp tục thắc mắc tại sao số liệu phân tích từ những mẫu hải sản, nước biển, trầm tích thu được sau thảm họa môi trường đến nay vẫn không thể tiếp cận được để có thể đánh giá đúng tình hình xảy ra và góp ý những cách thức cần thiết.

http://www.rfa.org/vietnamese/programs/ScienceAndEnvironment/how-could-polluted-sea-become-clean-as-bf-gm-08302016134712.html/bao-gio-bien-co-the-sach-nhu-truoc

Ô nhiễm không khí do các phương tiện giao thông cơ giới tại Việt Nam

Gia Minh, RFA 2016-08-16  

Xe cộ lưu thông trên đường phố Sài Gòn Couretsy of UNFPA Vietnam

Không khí tại các tỉnh/thành Việt Nam bị ô nhiễm môt phần được nói bởi lượng xe máy cá nhân quá nhiều. Thực tế ra sao và biện pháp của cơ quan chức năng trong vấn đề này là gì?

Thực trạng

Bầu không khí tại thủ đô Hà Nội bị cho là ô nhiễm hơn Sài Gòn . Đây là  đánh giá được Bộ Tài nguyên- Môi trường đưa ra trong một báo cáo công bố giữa tháng 7 vừa qua.

Điểm đáng chú ý là dù dân số và phương tiện giao thông tại Hà Nội ít hơn Sài Gòn, thế nhưng mức độ ô nhiễm không khí lại tệ hơn. Cụ thể theo báo cáo của Bộ Tài nguyên- Môi trường thì số ngày trong một năm ghi nhận chất lượng không khí tại Hà Nội kém là 237 ngày, số ngày chất lượng không khí xấu là 21 và 1 ngày ô nhiễm ở mức nguy hại.

Trong giai đoạn từ 2011 đến 2015, chỉ tiêu benzene tại hầu hết các điểm quan trắc không khí giao thông Ở Hà Nội đều vượt tiêu chuẩn do Việt Nam qui định và có xu hướng gia tăng. Lý do của hiện tượng này được giải thích do số phương tiện giao thông tăng và lại sử dụng nhiên liệu hóa thạch xăng dầu nữa.

Thống kê cho thấy cả nước có chừng 37 triệu xe máy và 2 triệu xe ô tô. Riêng Hà Nội có hơn 5 triệu 300 ngàn và Sài Gòn gần 7 triệu 600 ngàn phương tiện giao thông cơ giới được đăng ký..

Xe máy chiếm đến 95% phương tiện giao thông tại Hà Nội và Sài Gòn, chỉ tiêu thụ 56% xăng nhưng thải ra 94% hydro cacbon (HC), 87% cacbon oxit (CO), 57% oxit nitro (Nox)… trong tổng lượng phát thải của các loại xe cơ giới. Bên cạnh đó còn có số xe vãng lai từ các địa phương khác đến. Nhiều xe sử dụng không bảo đảm tiêu chuẩn phát thải vì cũ kỹ.

Báo cáo của Bộ Tài nguyên- Môi trường Việt Nam thừa nhận từ 70 đến 90% ổ nhiễm không khí đô thị là từ các hoạt động giao thông- vận tải; công nghiệp và sinh hoạt chỉ chiếm từ 10 đến 30%.

Yếu tố đáng lo ngại nhất tại các đô thị Việt Nam là bụi, đặc biệt là bụi mịn. Mà bụi mịn như thế do xe cộ thải ra, gấp 3-5 lần tiêu chuẩn cho phép.

TS Phạm Ngọc Đăng

Giáo sư- Tiến sĩ Phạm Ngọc Đăng, giám đốc Trung tâm Môi trường Đô thị & Công nghệ nhận xét về tình hình ô nhiễm không khí tại Việt Nam nhất là ở hai thành phố lớn Hà Nội, Sài Gòn:

“Nói chung yếu tố đáng lo ngại nhất tại các đô thị Việt Nam là bụi, đặc biệt là bụi mịn. Mà bụi mịn như thế do xe cộ thải ra. Còn các ô nhiễm khác như So2, Co, NoX… thì vẫn xấp xỉ tiêu chuẩn cho phép thôi. Thế nhưng bụi gấp 3-5 lần tiêu chuẩn cho phép.

Nhận xét của một số tổ chức về môi trường nói rằng thành phố của Việt Nam thuộc loại đứng đầu về ô nhiễm là đúng thôi! Tuy vậy cũng cần khẳng định mức ô nhiễm bụi của các thành phố Việt Nam thì thấp hơn một số thành phố của Trung Quốc. Vì tại Trung Quốc ngoài ô nhiễm xe cộ, còn có những lò sưởi ấm đốt than rất phổ biến tại nhiều thành phố Trung Quốc. (Những lò sưởi) này thải ra bụi có carbon nhiều hơn.

Tại các thành phố Việt Nam ngoài bụi do xe cộ còn do xây dựng cũng chiếm tỷ lệ lớn. Có những thành phố mà bụi xây dựng chiếm đến 60-70%.”

Ngoài Hà Nội và Sài Gòn thì 3 địa phương khác củng được xếp vào tốp 5 thành phố Việt Nam có số lượng, mật độ xe máy lớn; mức ô nhiễm không khí cao đó là Hải Phòng, Đà Nẵng và Cần Thơ.

Nạn kẹt xe cũng được ghi nhận như một nguyên do gây ô nhiễm không khí khi mà nguồn khí thải tại các giao lộ vào giờ cao điểm tăng lên. Chỉ số ô nhiễm không khí ở Hà Nội và Sài Gòn lúc nào cũng ở mức 152-156 mg/m3; nhưng vào giờ cao điểm giao thông lên đến 200mg/m3.

Kỹ sư Vi Toàn Nghĩa, một cư dân Hà Nội có ý kiến về nguyên nhân ô nhiễm nói chung và ô nhiễm không khí ở Việt Nam như sau:

“Mình học theo Trung Quốc, tức nhanh chóng tăng trưởng để ‘chiếm lấy vị trí đầu bảng’. Hôm nay tôi đọc báo thấy ô nhiễm thị thành của Việt Nam còn vượt cả bên Trung Quốc rồi. Việt Nam học theo Trung Quốc nhưng giỏi hơn cả thầy. (Tình hình) rơi tự do rồi, tức hôm nay ở mức này nhưng ngày mai ra đường thì lại ở mức thấp hơn.

‘Rơi tự do’ vì công nghệ của Việt Nam toàn cũ và nhặt nhạnh. Máy móc, công nghệ từ bên Trung Quốc đưa sang đều cũ lắm rồi.”

Biện pháp đề ra

Thủ tướng chính phủ Việt Nam vừa ký quyết định số 985a về việc ban hành Kế hoạch Hành Động quốc gia về quản lý chất lượng không khí mục tiêu đến năm 2020 và tầm nhìn đến năm 2030.

Theo quyết định này thì khuyến khích chủ nhân các phương tiện giao thông như xe máy, ô tô đổ xăng sinh học. Từ năm 2007, chính phủ Hà Nội đã có đề án phát triển nhiên liệu sinh học đến năm 2015, tầm nhìn đến năm 2025; tuy nhiên đến nay gần hết năm 2016 số điểm bán xăng sinh học vẫn chỉ mới ‘trên đầu ngón tay’.

Kỹ sư Vi Toàn Nghĩa nói về vấn đề xăng sinh học tại Việt Nam:

“Biện pháp này thì đúng vì xăng có chì khi pha (xăng sinh học) vào để tăng chỉ số octane lên. Tuy nhiên hiện nay phát triển chưa nhiều. Còn động cơ (sử dụng) ở Việt Nam vẫn là loại được chế tạo cho nhiên liệu hóa thạch. Nếu thay bộ chế hòa khí, thay đổi tỷ lệ alpha thì có thể sử dụng. Tuy vậy hiện nay không có người mua nên sản xuất xăng sinh học bị lỗ. Khi dùng thì độ bền của động cơ hiện nay bị giảm đi. Do đó cần phải thay đổi động cơ mới phù hợp. “

Giáo sư Phạm Ngọc Đăng cũng cho biết thông tin về chương trình đưa xăng sinh học vào sử dụng:

“Hiện nay là chừng 1-2% và phấn đấu đạt 5% theo kế hoạch đến năm 2020-2025.

Đúng ra không có gì lớn về mặt kỹ thuật. Và tại Việt Nam có một số nhà máy sản xuất xăng sinh học rồi, làm từ sắn là chính.

Tuy nhiên người ta vẫn e ngại nếu pha nhiều xăng sinh học thì máy chạy không tốt. Vẫn chưa có nghiên cứu chứng minh không có gì ảnh hưởng cho nên dân vẫn lo.”

Một biện pháp được nêu ra nhằm giảm bớt ô nhiễm không khí là kiểm định khí thải đối với xe máy theo như đề xuất của Bộ Giao thông- Vận trong dự thảo về qui định lộ trình áp dụng tiêu chuẩn khí thải đối với xe mô tô, xe gắn máy.

Năm địa phương được đề xuất tiến hành thực hiện kiểm định khí thải xe mô tô, xe máy từ nay đến năm 2020 gồm Hà Nội, Hải Phòng, Đà Nẵng, Sài Gòn, Cần Thơ.

Từ năm 2020 mới áp dụng đồng loạt cho các thành phố trực thuộc Trung ương theo lộ trình.

Giáo sư Phạm Ngọc Đăng có ý kiến về vấn đề qui chuẩn áp dụng cho xe cộ:

“Nói chung các thành phố đều có biện pháp như đề ra những qui định. Đối với xe cộ có qui định về tiêu chuẩn và tiến hành kiểm tra, kiểm soát, đăng kiểm. Thế nhưng tình trạng số xe vi phạm quá lớn cho nên rất ‘băn khoăn’ trong việc xử lý. Ở các nước khác, số xe vi phạm chỉ chừng độ 10-20%; trong khi đó ở Việt Nam số này lên đến 50%. Nếu cấm thì phải dừng lại mọi hoạt động hay sao? Đây là tình trạng của một nước nghèo!”

Nhiều ý kiến đều cho rằng nếu phương tiện giao thông công cộng tiện lợi, an toàn thì nhiều người dân sẽ giảm bớt sử dụng xe máy để làm phương tiện giao thông.

Việt Nam lâu nay có hệ thống xe buýt nhưng trong thực tế loại phương tiện này còn nhiều bất cập. Mục tiêu phấn đấu xe buýt phải giải quyết được từ 15% đến 30% nhu cầu đi lại của người dân.

Phải làm từ gốc là qui hoạch khu dân cư tăng cường diện tích giao thông công cộng lên. Cần thay đổi tư duy chứ không phải hạn chế xe máy mà được đâu.

Kỹ sư Vi Toàn Nghĩa

Một số công trình giao thông công cũng bắt đầu được tiến hành. Tuy nhiên theo ý kiến của một công dân quan tâm như kỳ sư Vi Toàn Nghĩa thì vẫn có những bất hợp lý nên ông có ý kiến đề xuất:

“Phải làm từ gốc là qui hoạch khu dân cư tăng cường diện tích giao thông công cộng lên. Tình hình sắp đến ở Hà Nội sẽ là 1000 người/km2. Phải dành cho bên giao thông chừng 25% diện tích nhưng hiện nay chưa được 10%.

Cần thay đổi tư duy chứ không phải hạn chế xe máy mà được đâu. Ví dụ đê sắp vỡ là chỉ đắp đất thì khó duy trì.

Theo tôi chủ trương của các ông (lãnh đạo) thế nào ấy, không bình thường!”

Một biện pháp được áp dụng từ lâu nhằm làm không khí được trong lành là trồng cây xanh để chúng hấp thu khí carbonic và thải ra oxy cho con người hít thở. Thế nhưng trong khi xe cộ ngày càng tăng thêm mà diện tích mảng cây xanh lại bị thu hẹp lại.

Biện pháp trồng cây cũng được nhắc đến nhưng rồi cũng có những trở ngại như trình bày của giáo sư Phạm Ngọc Đăng:

“Có kế hoạch trồng thêm 1 triệu cây. Cây trồng mới thì nhỏ trong khi đó lại chủ trương chặt cây to biết bao giờ được 70 tuổi như những cây bị chặt đi.Thế rồi một khó khăn nữa là bão lớn thường gây đỗ cây.”

Theo chuyên gia môi trường Pháp Jacques Moussafir thì với mức độ ô nhiễm như hiện nay và tốc độ tăng chừng 15% xe máy cùng 10% xe ô tô làm phương tiện giao thông cá nhân tại Việt Nam thì nồng độ bụi tại khu vực thủ đô Hà Nội sẽ gấp 10 lần khuyến cáo mà Tổ chức Y tế Thế giới WHO đưa ra.

http://www.rfa.org/vietnamese/programs/ScienceAndEnvironment/air-pollution-fossil-fired-motorbike-gm-08162016085412.html/o-nhiem-khong-khi-do-xe-may-tai-viet-nam

Hiểm họa hóa chất tràn ra môi trường

RFA- 2016-08-09  

Một bé gái ở xã Bản Đôn, huyện Đắk Lắk, tỉnh Tây Nguyên  AFP photo

Vụ đường ống nhà máy Alumin Nhân Cơ ở Dak Nông vỡ hôm cuối tháng 7 vừa qua được giới chuyên gia nhận định là hiểm họa khai thác bô xít tại Tây Nguyên đang lộ rõ và sắp tới sẽ gây hại như cảnh báo được các nhà khoa học đưa ra cách đây gần cả chục năm khi chính phủ Hà Nội quyết định thực hiện dự án bị cho là phiêu lưu đó.

Vụ mới nhất

Đường ống nhà máy Alumin Nhân Cơ tại huyện Dak R’lắp, tỉnh Dak Nông do nhà thầu Chalieco- Trung Quốc phụ trách vào sáng ngày 23 tháng 7 vừa qua bị vỡ khiến hóa chất kiềm tràn ra ngoài.

Lượng kiềm tràn ra ngoài được nói gần 9,6 mét khối.

Truyền thông trong nước loan tin một số kiềm thấm xuống lòng đất trong phạm vi 600 mét vuông, phần còn lại chảy theo đường ống đổ xuống suối Dak Dao.

Vấn đề bauxite đã có đủ các tầng lớp nhân dân có ý kiến, đã dự đoán những nguy hiểm không những cho kinh tế, môi trường, vấn đề bảo vệ tổ quốc...nhưng lãnh đạo họ không để tâm nghe.
- Tiến sĩ Nguyễn Thanh Giang 

Một người dân tại xã Dak Dao cho tờ Giao Thông biết khi nước từ đường ống bị vỡ tràn xuống suối thì nước trở nên đục, có màu sẫm đen, mặt nước nổi váng loang lổ… Người dân tiếp xúc với nước suối chừng 10 phút thấy chân bị ngứa, da khô cứng, căng ra. Chỗ da non nếu tiếp xúc nước đó bị đau rát và cả nổi rộp lên như bị bỏng nước sôi.

Cá trong suối chết nổi lên. Những người dân thấy cá chết xuống suối vớt lên đã bị những hiện tượng như vừa nêu.

Thông tin từ Sở Tài nguyên- Môi trường tỉnh Dak Nong cho biết phía Công ty Nhôm Dak Nông đã tiến hành thu gom lượng hóa chất bị thoát ra bên ngoài; phần đất bị kiềm tràn ra được xúc đổ vào hồ chứa bùn đỏ; ngoài ra còn dùng hóa chất pha loãng trung hòa lượng kiềm…

Trung tâm Quan trắc Tài nguyên & Môi trường sau khi phân tích mẫu nước lại báo cáo nói độ pH trong nước, đất vẫn nằm trong qui chuẩn của Việt Nam. Đoàn kiểm tra của cơ quan chức năng cũng nói không ghi nhận thấy hiện tượng bất thường nào xảy ra cho cây cối, sinh vật trong khu vực khảo sát.

Ban Quản lý dự án Dự án Nhà máy Alumin Nhân Cơ – Vinacomin còn cho vụ vỡ đường ống khiến hóa chất kiềm tràn ra ngoài không ảnh hưởng đến môi trường. Dù thế ban này cũng cùng nhà thầu Chalieco khắc phục sự cố.

Vụ vỡ đường ống Nhà máy Alumin Nhân Cơ xảy ra trong giai đoạn nhà thấu Chalieco, Trung Quốc đang tiến hành các bước để chạy thử liên động toàn nhà máy.

Thông tin cho hay tính đến ngày 22 tháng 7 vừa qua tổng số kiềm đã nhập về Nhà máy Alumin Nhân Cơ là hơn 22 ngàn 110 tấn.

Cảnh báo của chuyên gia

Ngay từ năm 2007 khi dự án khai thác bauxite ở Tây Nguyên được chính quyền Hà Nội chuẩn thuận, nhiều chuyên gia, nhân sĩ- trí thức Việt Nam lên tiếng, ký thỉnh nguyện không thể tiến hành vì nhiều mối nguy về môi trường, xã hội, quốc phòng… tuy nhiên dự án vẫn được tiến hành vì theo những vị điều hành lúc bấy giờ đó là chủ trương lớn của ‘đảng và nhà nước.’

Nhà máy Alumin Nhân Cơ tại huyện Dak R’lắp, tỉnh Dak Nông. Photo courtesy of cafeland

Tiến sĩ địa vật lý Nguyễn Thanh Giang vào ngày 5 tháng 8 nhắc lại việc ý kiến phản biện đối với dự án khai thác bauxite Tây Nguyên không được lắng nghe dẫn đến những hậu quả như lâu nay:

“Vấn đề bauxite đã có đủ các tầng lớp nhân dân có ý kiến, đã dự đoán những nguy hiểm không những cho kinh tế, môi trường, vấn đề bảo vệ tổ quốc.

Nhiều tầng lớp nhân dân đã nói, không chỉ trí thức, lão thành cách mạng mà cả những đảng viên, rồi bậc công thần như cụ Võ Nguyên Giáp cũng có ý kiến.

Tất nhiên những người trong lĩnh vực chuyên sâu như chúng tôi cũng đã phát biểu ý kiến, đã tha thiết can ngăn nhưng những người lãnh đạo họ không để tâm nghe.

Bây giờ những tai họa đó đang xuất hiện và sẽ còn xuất hiện ở khắp nơi.”

Giáo sư-tiến sĩ Nguyễn Thế Hùng, một trong những trí thức chủ xướng Trang Bauxite Việt Nam nhằm gióng tiếng cảnh báo đối với dự án đó nhắc lại tác hại hóa chất kiềm tràn ra môi trường do đường ống bị vỡ hôm cuối tháng 7 vừa qua ở nhà máy alumin Nhân Cơ cũng như cảnh báo về những tai họa khác mà thế giới thấy trước do một dự án như khai thác bauxite ở Tây Nguyên gây ra:

Các cơ quan thông tấn không được nói cho đầy đủ, đến nay đồng bào tại đó bị tác động vào xương thịt, vào đời sống mới kêu rên, báo chí mới nêu lên. Nếu phản ánh cho hết những cái mà dân đang chịu thì lớn lắm.
- Tiến sĩ Nguyễn Thanh Giang 

“Chất sud, chất kiềm này rất nguy hiểm ví dụ tiếp xúc với nó có thể bị ‘tuột tay, tuột chân’, làm mệt; chưa nói trong chất bùn đó còn có kim loại nặng, những chất độc khác nữa ở mức độ ít, còn kiềm là nhiều.

Như vậy trên thế giới người ta rất sợ chuyện này. Ví dụ như ở úc những hồ chứa bùn đỏ nằm ở những chỗ sâu nhất, không thể chảy đi đâu hết. Nếu hồ có vỡ thì (bùn đỏ) cũng nằm tại đó; có thấm xuống nước ngầm cũng tại chỗ đó. Còn ở Việt Nam thì nằm chỗ cao nhất là Tây Nguyên nên rất nguy hiểm.

(Vỡ) lần này không phải là lần duy nhất/lần đầu/lần cuối mà trong tương lai qua khai thác bùn tích lũy càng ngày càng nhiều.

Tai họa là do các đường ống không chịu lực đủ vỡ ra, hoặc hồ chứa bùn bị động đất hay do nhân tai là người ta phá khi chiến tranh, khủng bố… Trước đây đã có nói đó là quả bom lơ lửng trên đầu chúng ta.”

Bác sĩ Hồ Hải vào cuối tháng tư vừa qua có một bài viết đưa lên trang blog cá nhân kể rõ ‘Tết âm lịch 2016 vừa rồi, tôi về thăm lại Dak Lak và được biết thị trấn Gia Nghĩa, tỉnh Dak Nong, nơi mà các khu công nghiệp bauxite Tây Nguyên Tân Rai và Nhân Cơ đã làm ô nhiễm mạch nước ngầm. Dân Gia Nghĩa bây giờ không dám uống nước từ giếng nước, mà phải mua mước từ Ban Mê Thuột vể để uống. Người dân có khả năng đưa con em mình di cư từ Gia Nghĩa đến thành phố hoặc địa phương khác sinh sống và học tập.’

Phản biện

Đối với những giải thích mà cơ quan chức năng cũng như ban quản lý dự án nhà máy alumin Nhân Cơ đưa ra về vụ vỡ đường ống khiến hóa chất kiềm tràn ra ngoài, giáo sư Nguyễn Thế Hùng có ý kiến:

“Họ nói rằng hồ an toàn là nói với những người không hiểu biết. Có thấm ít chứ không phải không thấm. Cứ tưởng tượng ngày này qua ngày nọ thì sẽ thấm bao nhiêu.

Bây giờ đường ống vỡ ra thì người ta thấy chứ còn thấm xuống thì người ta không thấy. Những nguy hiểm được các nhà khoa học nhìn thấy bằng trí tuệ, còn ‘người trần, mắt thịt’ làm sao thấy được; cho nên họ nói như tự vả vào miệng thôi.”

Tiến sĩ địa vật lý Nguyễn Thanh Giang có nhận định về thông tin tác hại do những nhà máy thuộc dự án khai thác bauxite ở Tây Nguyên được tiết lộ:

“Các cơ quan thông tấn không được nói cho đầy đủ, đến nay đồng bào tại đó bị tác động vào xương thịt, vào đời sống mới kêu rên, báo chí mới nêu lên. Nếu phản ánh cho hết những cái mà dân đang chịu thì lớn lắm.

Người dân ở đó gánh chịu và cả dân tộc phải chịu về vấn đề kinh tế và phá hoại môi trường thì còn lớn lắm.”

Dự án bị phản đối

Nhiều cá tôm chết bất thường tại dòng suối Đắk Dao. Photo courtesy of phapluatplus.vn

Dự án khai thác bauxite ở Tây Nguyên được bộ chính trị đảng cộng sản Việt Nam thông qua tại đại hội lần thứ 9.

Thủ tướng chính phủ ký quyết định phê duyệt qui hoạch phân vùng, thăm dò, khai thác, chế biến, sử dụng quặng bauxite giai đoạn 2007-2015 có tính đến năm 2025.

Truyền thông trong nước vào tháng 3 năm 2015 đưa ra con số lỗ của nhà máy Nhân Cơ trong 6 năm đầu là 3 ngàn tỷ đồng, nhà máy Tân Rai ít hơn là 460 tỷ đồng cho 3 năm đầu.

Dù lỗ lã và gây hại cho môi trường, xã hội và nguy cơ về quốc phòng, thế nhưng dự án vẫn được nhà nước tiến hành. Giáo sư Nguyễn Thế Hùng lý giải sự bất hợp lý đó như sau:

“Trước hết cơ chế ( tại Việt Nam) không phải ‘của dân, do dân và vì dân’ mà là cơ chế của lãnh đạo; họ muốn làm gì thì làm. (Đơn cử một bài toán có nhiều nghiệm), anh là lãnh đạo một công ty nhà nước thì phải xướng việc này, xướng việc kia mới có ăn được chứ! Lỗ là đất nước lỗ còn trong túi cá nhân thì ngày càng đầy.

Hoặc là bị áp lực của một thế lực nào đó chi phối, bắt phải làm. Nếu không làm thì (bị) đánh bài ngửa và sẽ chết; như bị đeo thòng lọng và bảo đi mà không đi là bị giật.

Trên đất nước này biết bao nhiêu dự án lỗ lã chứ đâu phải riêng gì bauxite Tây Nguyên. Như (dự án) Vũng Áng cũng lỗ lã biết bao nhiêu và nguy hiểm là đang giết cả dân tộc Việt Nam.”

Tiến sĩ địa vật lý Nguyễn Thanh Giang cũng có ý kiến:

“Theo tôi rất đáng phàn nàn các cấp lãnh đạo vì họ kiêu ngạo cộng sản, họ không không chịu lắng nghe ý kiến của nhân dân. Có những người có trí thức, trí tuệ và tấm lòng đối với đất nước hơn hẳn các nhà lãnh đạo; nhưng những vị lãnh đạo có ‘ghế’ và lo bảo vệ chiếc ghế đó chứ không lo bảo vệ chân lý, quyền lợi của đất nước và nhân dân.

Trên đất nước này biết bao nhiêu dự án lỗ lã chứ đâu phải riêng gì bauxite Tây Nguyên. Như (dự án) Vũng Áng cũng lỗ lã biết bao nhiêu và nguy hiểm là đang giết cả dân tộc Việt Nam.
- Giáo sư Nguyễn Thế Hùng 

Những người ( lãnh đạo) đó đã tạo ra rất nhiều hiểm họa mà gần đây mới phát giác như Formosa.

Trở lại cách đây 10-15 năm, các ý kiến phân tích đã hết sức đầy đủ. Bây giờ buộc các nhà lãnh đạo phải nghiêm chỉnh tổ chức các hội thảo để các nhà khoa học thuộc mọi lĩnh vực phân tích, đưa ra kiến nghị thu gọn, thậm chí phá bỏ, dừng thực hiện dự án khai thác bauxite Tây Nguyên.”

Một vị giáo sư- tiến sĩ khác tại Việt Nam, ông Nguyễn Đức Dân, có bài điểm lại ý kiến của cả hai phía ủng hộ và phản đối dự án bauxite Tây Nguyên. Ông này cũng tổng hợp toàn bộ thông tin được báo chí trong nước loan tải về những diễn tiến suốt thời gian qua tại hai nhà máy Tân Rai và Nhân Cơ.

Kết luận của giáo sư- tiến sĩ Nguyễn Đức Dân là nhân vụ vỡ đường ống nhà máy alumin Nhân Cơ vào cuối tháng 7 vừa qua, chính phủ Hà Nội cần có những hành động kiên quyết, muộn còn hơn không.

Báo Giao thông trong nước trích phát biểu của phó giáo sư- tiến sĩ Nguyễn Văn Phổ thuộc Viện Công nghệ Địa chất và Khoáng sản, Hội Địa Chất Việt Nam ‘nếu không cẩn trọng trong khai thác bauxite ở Nhân Cơ sẽ có nguy cơ thảm họa môi trường tại Tây Nguyên giống Formosa ở Hà Tĩnh.’

http://www.rfa.org/vietnamese/programs/ScienceAndEnvironment/risks-turn-out-reality-at-bauxite-plants-in-the-west-highland-of-vn-gm-08092016133409.html/08092016-khmt-gm.mp3

Kêu gọi "Một ngày vì môi trường" của giáo phận Vinh

Gia Minh, PGĐ ban Việt Ngữ 2016-08-02 

 Khoảng hơn 1.000 giáo dân Giáo xứ Phú Yên, Giáo Phận Vinh thuộc xã An Hòa, huyện Quỳnh Lưu, tỉnh Nghệ An tham gia diễu hành trong ôn hòa nhân ngày Môi Trường Thế Giới hôm 05/06/2016. Photo courtesy of gpbuichu.org

Chủ nhật 7 tháng 8 tới đây là ‘Một ngày vì môi trường’ theo như kêu gọi mà giáo phận Vinh vừa đưa ra vào tuần qua. Đây là giáo phận nơi có nhiều địa phương bị tác động nặng nề bởi thảm họa cá chết hằng loạt xảy ra hồi đầu tháng tư vừa rồi và đến nay hậu quả vẫn còn nặng nề đối với nhiều người dân trong khu vực.

Kêu gọi

Văn thư đề ngày 27 tháng 7 năm 2016 của Ban Công Lý- Hòa Bình, nêu lại tình trạng môi trường sống đang bị de dọa nghiêm trọng của người dân trong giáo phận Vinh với chừng nửa triệu tín đồ Công giáo. Thủ phạm gây ra thảm họa cá chết hằng loạt từng thú nhận trên truyền hình Việt Nam là Công ty Trách nhiệm Hữu hạn Gang Thép Hưng Nghiệp Formosa Hà Tĩnh qua hoạt động xả thải hóa chất độc hại thẳng ra biển Vũng Áng, Kỳ Anh, Hà Tĩnh. Ngoài chất thải ra biển, công ty này còn ký kết với một số đơn vị địa phương đưa chất thải đi chôn tại nhiều nơi khác trên đất Việt Nam.

Còn phía cơ quan chức năng thì chậm chạp và thiếu minh bạch trong công tác xử lý, khắc phục hậu quả của thảm họa khiến tình trạng bị cho là thêm tệ hại.

Đây là tiếng nói chính thức, hiệu triệu của bề trên giáo phận đối với người dân trong mấy tỉnh Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Bình- trung tâm của thảm họa môi trường diễn ra.
- Linh mục Đặng Hữu Nam

Ủy ban Công lý- Hòa bình, giáo phận Vinh đưa ra kêu gọi với 3 điểm cụ thể. Thứ nhất chọn ngày chủ nhật 7 tháng 8 tới đây thực hiện ‘Một ngày vì môi trường’ trong giáo phận gồm các tỉnh Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Bình.

Thứ hai đọc lại trong các thánh lễ thư chung của người đứng đầu giáo phận là giám mục Nguyễn Thái Hợp đưa ra vào ngày 13 tháng 5 về thảm họa môi trường biển khởi phát từ đầu tháng tư vừa qua.

Thứ ba các hội đoàn cùng toàn thể giáo dân chung tay dọn dẹp vệ sinh ở địa phương cũng như có những sáng kiến tiến hành những hoạt động bảo vệ môi trường một cách thích hợp.

Ý kiến - Hưởng ứng

Linh mục Đặng Hữu Nam, người phụ trách xứ Phú Yên, Quỳnh Lưu, Nghệ An, cho biết ý kiến về kêu gọi của giáo phận về ngày môi trường vào chủ nhật 7 tháng 8 tới đây như sau:

“Có thể nói đây là tiếng nói chính thức của giám mục, của những người lãnh đạo giáo phận tiếp theo Thư Chung của đức cha vào ngày 13 tháng 5 vừa rồi. Đây là tiếng nói chính thức, hiệu triệu của bề trên giáo phận đối với người dân trong mấy tỉnh Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Bình- trung tâm của thảm họa môi trường diễn ra.

Thông báo của Ban Công lý-Hòa bình nói về ngày thảm họa môi trường vào chủ nhật tới đây xem ra là chờ đợi của nhiều người; dù có chậm nhưng người dân và các linh mục tại các giáo xứ rất háo hức vì bề trên luôn đồng hành trong những lúc gian nan, nhất là trong thảm họa môi trường biển hiện nay.”

Một giáo viên trong khu vực cũng có ý kiến về kêu gọi tiến hành ngày vị môi trường mà Ban Công lý- Hòa bình, giáo phận Vinh đưa ra:

“Có lời kêu gọi bảo vệ môi trường thì tốt quá. Bảo vệ môi trường cho bản thân họ, cho đất nước, quê hương. Ai mà tham gia thì tốt quá. Tôi nghĩ giáo phận Vinh kêu gọi như thế là họ rất tử tể, có tâm huyết với quê hương mới làm được như thế. Ở Việt Nam nếu không chỉ giáo phận Vinh mà các nơi khác cũng làm thì không chỉ bảo vệ được cho Việt Nam mà còn đóng góp bảo vệ môi trường cho toàn cầu nữa.”

Thực hiện

Giáo dân Giáo xứ Phú Yên, Giáo Phận Vinh tham gia diễu hành nhân ngày Môi Trường Thế Giới - 05/06/2016.

Là người phụ trách một giáo xứ và để hưởng ứng kêu gọi của giáo phận, linh mục Đặng Hữu Nam cho biết kế hoạch hoạt động tại giáo xứ Phú Yên do ông quản như sau:

“Trước hết tôi thông báo công khai kêu gọi của Ban Công lý- Hòa bình: đưa lên mạng truyền thông, đọc ở nhà thờ, đưa lên bản tin, in ra cho mọi người để họ biết. Tôi phân tích, khuyến khích sáng kiến của người dân đối với việc làm bảo vệ môi trường.

Riêng giáo xứ có những  việc làm trong ngày này: không chỉ dâng thánh lễ, chầu Thánh Thể, thắp nến cầu nguyện mà còn dọn vệ sinh trong giáo xứ cũng như ngoài đường phố nơi do cơ quan Nhà nước phụ trách… Chúng tôi cũng có sáng kiến trong ngày đó sẽ biểu tình, xuống đường tuần hành. Bản thân tôi hiện liên kết cùng các giáo xứ khác để cùng nhau làm việc. Như tuần trước giáo xứ của tôi cũng liên kết với giáo xứ bên cạnh tổ chức thánh lễ cầu cho hòa bình, cho môi trường và biểu tình để nói lên tiếng nói của mình. Tuần tới chúng tôi cũng sẽ làm như vậy. Có thể không chỉ 2 xứ mà 3 xứ… để nói lên tiếng nói của mình.”

Hoạt động lâu nay

Tổ chức ngày môi trường không phải là một hoạt động mới tại Việt Nam. Lâu nay Việt Nam từng hưởng ứng những công tác bảo vệ môi sinh như Ngày Môi trường Thế giới 5 tháng 6 hằng năm hay Giờ Trái Đất…

Sau khi xảy ra thảm họa cá chết dọc theo bờ biển 4 tỉnh miền Trung từ hồi tháng tư vừa qua, nhân ngày Môi trường Thế giới, một số công dân có ý thức tại Hà Nội xuống đường tiến hành kêu gọi bảo vệ môi trường cũng như có biện pháp kiên quyết đối với những thủ phạm gây ô nhiễm như Formosa Hà Tĩnh…, họ đã bị cơ quan chức năng ngăn chặn.

Muốn làm tốt thì phải đồng lòng từ trên xuống dưới chứ nói một đằng làm một nẻo thì sao tốt được. Người cần làm tốt thì làm chơi chơi, còn ngược lại có người làm tốt thì lại bị ngăn cản, ghép cho tội nọ, tội kia nữa!
- Một giáo viên 

Người giáo viên tại giáo phận Vinh đưa ra nhận xét về cách làm của cơ quan chức năng Nhà nước trong hoạt động bảo vệ môi trường qua các phong trào hưởng ứng sinh hoạt của thế giới như vừa nêu:

“So sánh giữa Việt Nam với các nước thì nơi nào người ta làm một cách nghiêm túc, nghiêm minh thì hiệu quả hơn. Còn chỗ nào hình thức, nửa với thì cũng chỉ ‘chơi chơi’ thế thôi.

Muốn làm tốt thì phải đồng lòng từ trên xuống dưới chứ nói một đằng làm một nẻo thì sao tốt được. Người cần làm tốt thì làm chơi chơi, còn ngược lại có người làm tốt thì lại bị ngăn cản, ghép cho tội nọ, tội kia nữa!”

Linh mục Đặng Hữu Nam cũng có đánh giá về  mặt này như sau:

“Tôi lấy ví dụ Ngày Môi trường Thế giới vừa qua, có các tổ chức dân sự,  các giáo xứ tổ chức Ngày Môi Trường, thậm chí có các cá nhân cũng tham gia. Phía Nhà nước cũng lên truyền thông rất rầm rộ nhưng chẳng mấy ai quan tâm cả. Tại Hà Nội, Sài Gòn người ta làm rất rầm rộ đem các phương tiện như xe quét rác ra biểu diễn, tốn nhiều kinh phí nhưng xem ra hiệu quả chẳng đến đâu.

Trong khi đó có những nhóm tiến hành nhặt rác, xuống đường biểu tình, tuần hành kêu gọi bảo vệ môi trường…  nếu không phải chính qui của Nhà nước thì bị ngăn chặn, đàn áp thậm chí bắt bớ. Như thế có thể hiểu những việc làm chung bảo vệ môi trường cũng chỉ dành cho các đoàn thể, quan chức của nhà nước mà thôi. Điều đó khiến người dân không còn ‘mặn mòi’ với những hoạt động đó.

Còn các tổ chức xã hội dân sự hay các tổ chức khác dù làm những công tác như bảo vệ môi trường và cả bảo vệ chính thể này nữa mà không thuộc Nhà nước thì (nhà nước) không ưa!”

Mong đợi hiệu quả

Những người hưởng ứng kêu gọi thực hiện ‘Một ngày vì môi trường’ mà Ban Công Lý- Hòa bình giáo phận Vinh đưa ra đều có mong muốn là hoạt động được duy trì đều đặn và cần có sự ủng hộ của phía cơ quan chức năng thay vì bị ngăn trở như lâu nay.

Linh mục Đặng Hữu Nam phát biểu:

“Cạnh việc chúng ta chung tay giải quyết vấn đề môi trường từ việc nhỏ nhất; đối với thảm họa môi trường hiện nay chúng ta cũng phải chung tay giải quyết. Thứ nhất nhằm nâng đỡ cho những nạn nhân của thảm họa; tìm phương án khả dĩ giúp cho họ. Thứ hai phải lên tiếng nói yêu cầu nhà cầm quyền có phương án hữu hiệu để xử lý thảm họa môi trường. Cũng như yêu cầu Formosa phải giải quyết hậu quả gây ra.

Có những cuộc biểu tình đòi minh bạch, Formosa cần phải đóng cửa xử lý thảm họa… thì nhà cầm quyền lại dẹp bỏ. Dù khó khăn như thế, chúng ta cần phải hành động, kiên trì đấu tranh thì mới đạt được kết quả.
- Linh mục Đặng Hữu Nam 

`Trách nhiệm của từng cá nhân, tổ chức phải được nêu ra và xử lý một cách rốt ráo; lúc đó mới có được một môi trường trong sạch.

Có những cuộc biểu tình đòi minh bạch, Formosa cần phải đóng cửa xử lý thảm họa… thì nhà cầm quyền lại dẹp bỏ. Dù khó khăn như thế, chúng ta cần phải hành động, kiên trì đấu tranh thì mới đạt được kết quả.”

Người giáo viên tại giáo phận Vinh tỏ ra lạc quan khi cho rằng ngày càng có nhiều người dân ý thức hơn về vấn đề môi sinh. Thông qua Internet họ biết được nhiều thông tin và tích cực hơn trong việc giữ gìn vệ sinh môi trường, cũng như lên tiếng đòi hỏi cơ quan chức năng phải có trách nhiệm chặn đứng mọi tác nhân gây ô nhiễm.

http://www.rfa.org/vietnamese/programs/ScienceAndEnvironment/environment-day-in-vinh-diocese-gm-08022016105637.html/078022016-khmt-gm.mp3

Hệ sinh thái biển miền Trung: Nửa thế kỷ mới hồi phục hoàn toàn

Nguyễn Hoài  03-07-2016 06:32

TP - Khảo sát đáy biển nhiều nơi thuộc bốn tỉnh Bắc Trung bộ sau sự cố môi trường nghiêm trọng, các nhà khoa học phát hiện hơn nửa rặng san hô ở những nơi đó đã bị chết, các loài tôm cá điển hình của vùng này cũng không còn. Họ đánh giá, phải mất khoảng 50 năm, hệ sinh thái biển ở đây mới có thể phục hồi hoàn toàn.

San hô bị chết dưới đáy biển Bắc Trung bộ. Ảnh: Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam.

Từ ngày 4 đến 15/5, các nhà khoa học của Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam (được giao nhiệm vụ tìm nguyên nhân cá chết) khảo sát quần thể sinh vật cũng như rặng san hô ở Hà Tĩnh, Quảng Bình, Quảng Trị và Thừa Thiên Huế.

San hô chết, tôm cá vắng bóng

Tại Hà Tĩnh, các nhà khoa học khảo sát tại Mũi Ròn Mạ và Hòn Sơn Dương, nơi cách họng xả thải của Công ty Formosa 7,5 km. Ở Mũi Ròn Mạ, hình ảnh chụp được cho thấy, nhiều tập đoàn san hô mới chết trong khoảng một tháng, san hô thưa thớt không tạo thành rạn.

Ở Hòn Sơn Dương, san hô chết khoảng 35-40%, tỷ lệ san hô còn sống dưới 10%. Cả hai điểm này vắng mặt các loại cá kinh tế có kích thước lớn hoặc nhóm cá thuộc họ cá san hô điển hình, chỉ có một vài con xuất hiện với mật độ rất thấp, kích thước cơ thể nhỏ và không có giá trị kinh tế. Đặc biệt ở Hòn Sơn Dương, không bắt gặp bất kỳ con cá nào thuộc họ cá Bống trắng - loài cá sống ở môi trường sạch.

Ở Quảng Bình, các nhà khoa học khảo sát ở cảng Hòn La, đảo Hòn Nồm (đảo Yến) ngày 7/5. Ở Hòn Nồm, san hô phân bố thưa thớt, kích thước các tập đoàn nhỏ. Có hiện tượng san hô chết rải rác. Vắng bóng các loài cá điển hình cho vùng rạn sạn hô. Hòn La cũng ghi nhận hiện tượng san hô chết. 

Trong khi đó, tại Cửa Tùng, Quảng Trị, các nhà khoa học phát hiện loài hàu chết còn lại xác, phần thịt đã bị phân hủy, miệng bị mở. Ngoài ra, khá nhiều vỏ hàu nằm rải rác trên nền đáy. Không phát hiện thấy ấu trùng tôm hùm con ở các hốc đá, mặc dù theo ngư dân, đây là thời điểm khai thác tôm hùm con tốt nhất trong năm. Nền đáy khu vực này  còn bị bao phủ bởi lớp bùn mỏng màu vàng cho tới nâu vàng, nước biển vẩn đục nhiều.

Tại Thừa Thiên Huế, nơi cuối cùng của dòng chảy độc tố, các nhà khoa học khảo sát ở hai địa điểm, đều ghi nhận san hô chết và rất ít gặp các loài cá kinh tế và điển hình cho sinh cảnh rạn. Đáng chú ý, trước đây, một nghiên cứu của Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam cho thấy, điểm rạn Bãi Chuối, Bắc Hải Vân của Huế từng có mật độ cá con và ấu trùng cá rất cao, là bãi đẻ chủ đạo của khu vực. Đặc biệt là họ cá Khế Carangidae (dân địa phương gọi là cá Vẩu) nhưng giờ, kết quả quan trắc không bắt gặp bất kỳ con cá nào thuộc họ này nữa.

Theo TS Vũ Đức Lợi, Phó Viện trưởng Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, Phó Chủ tịch Hội đồng tìm nguyên nhân cá chết,  50% diện tích san hô khu vực biển bốn tỉnh Hà Tĩnh, Quảng Bình, Quàng Trị, Thừa Thiên Huế đã bị phá hủy (trên tổng số 800 ha).

Theo TS Nguyễn Viết Vĩnh, chuyên gia về thủy sản, vùng rạn đá, san hô là nơi có chức năng tái tạo hệ sinh thái biển. Các loài cá, cua, ốc… khi sinh sản tìm về đây vì vừa có nguồn thức ăn lại có nơi trú ẩn. Nếu rặng san hô bị chết, tôm, cá, cua, ốc không còn nơi sinh sản đồng nghĩa với việc các loài hải sản sẽ không còn sinh sống ở đây, hệ sinh thái bị mất đi.

Mất nửa thế kỷ mới hồi phục hoàn toàn

Theo TS Vũ Đức Lợi, khoảng 50 năm, các rặng san hô mới có thể phục hồi, vì đây là loài phát triển rất chậm, mỗi năm chỉ lớn lên 1-2 cm. Các nhà khoa học tính toán, trong điều kiện phát triển bình thường, phải mất khoảng 50 năm, các rặng san hô, bãi san hô mới có thể phát triển được bằng thời điểm trước khi sự cố môi trường  nghiêm trọng xảy ra.

Theo TS Lợi, giải pháp làm sạch môi trường đáy biển miền Trung đã được các nhà khoa học nghiên cứu thời gian qua. Trong trường hợp xyanua, phenol ở vùng đáy không phân hủy hết, một giải pháp có thể được cân nhắc là hút trầm tích đáy biển. Với phương pháp này, sẽ phải huy động các tàu hút xuống biển. 

Với dải biển dài 209 km, dự kiến hàng nghìn tấn trầm tích sẽ được hút lên. Sau đó phải tiến hành các công đoạn xử lý, chôn lấp an toàn. TS Lợi cho biết, phương pháp này từng được sử dụng trong quá trình làm sạch vịnh Minamata ở Nhật Bản, nơi xảy ra thảm họa môi trường Minamata.